Burunda yabancı cisim, özellikle küçük çocuklarda karşılaşılan ve boncuk, oyuncak parçası, kâğıt, sünger, yiyecek, taş, mıknatıs veya düğme pil gibi farklı cisimlerin burun boşluğuna yerleştirilmesiyle ortaya çıkan bir KBB problemidir.
İzmir'de burunda yabancı cisim değerlendirmesinde cismin türü, burun içerisinde bulunduğu yer, ne kadar süredir orada olduğu ve mukozada hasar oluşturup oluşturmadığı önemlidir. Özellikle düğme pil ve mıknatıslar hızlı doku hasarı oluşturabildiğinden gecikmeden değerlendirilmelidir.
Burunda Yabancı Cisim Nedir?
Burun içerisinde bulunan konkalar ve dar anatomik alanlar yabancı cismin ilerlemesini çoğu zaman sınırlar. Bu nedenle cisimlerin önemli bir bölümü burunun ön kısmında kalır.
Bununla birlikte özellikle küçük, yuvarlak ve kaygan cisimler müdahale veya hareket sırasında daha arka bölgelere ilerleyebilir. Cisim nazofarenkse doğru yer değiştirirse solunum yoluna kaçma riski ortaya çıkabilir.
Burundaki yabancı cisim hayatı tehdit eder mi?
Burun yabancı cisimlerinin çoğu ciddi bir probleme yol açmadan çıkarılabilir. Ancak cismin arkaya doğru yer değiştirerek hava yoluna kaçması veya düğme pil gibi hızlı kimyasal hasar oluşturan bir materyal olması durumunda ciddi komplikasyonlar meydana gelebilir.
Burunda Yabancı Cisim Kimlerde Daha Sık Görülür?
Burun yabancı cisimleri özellikle küçük çocuklarda görülür. Çocukların çevrelerindeki küçük cisimleri keşfetme amacıyla burun veya kulaklarına yerleştirmeleri tipik bir davranıştır.
Okul Öncesi Çocuklar
En sık görülen gruptur. Küçük oyuncak parçaları, boncuk, kâğıt, sünger ve yiyecek parçaları sık karşılaşılan yabancı cisimlerdir.
Okul Çağı Çocukları
Daha büyük çocuklarda da oyun veya merak sırasında buruna yabancı cisim yerleştirilmesi görülebilir.
Özel Gereksinimi Olan Bireyler
Gelişimsel veya bilişsel sorunları bulunan bazı kişilerde çocukluk çağı dışında da burun yabancı cisimleri görülebilir.
Erişkinler
Erişkinlerde daha nadirdir. Travma, burun içerisindeki materyaller veya farklı klinik durumlarla ilişkili olabilir.
Burunda Yabancı Cisim Belirtileri Nelerdir?
Yabancı cismin buruna yerleştirildiği görülmüşse tanı genellikle kolaydır. Ancak özellikle küçük çocuklarda olay fark edilmeyebilir ve hasta günler veya haftalar sonra belirtilerle başvurabilir.
Burunda Hangi Yabancı Cisimler Daha Tehlikelidir?
Her burun yabancı cisminin oluşturduğu risk aynı değildir. Cismin materyali, şekli, büyüklüğü ve burunda kalma süresi komplikasyon riskini etkileyebilir.
Düğme Pil
Elektriksel ve kimyasal etkiler nedeniyle kısa sürede ciddi mukoza hasarı, nekroz ve septum perforasyonu oluşturabilir.
Mıknatıs
Birden fazla mıknatıs veya karşılıklı dokuları sıkıştırabilecek manyetik cisimler basınç nekrozuna ve septum hasarına neden olabilir.
Yuvarlak ve Kaygan Cisimler
Boncuk veya küçük yuvarlak oyuncak parçaları arkaya doğru hareket edebileceği için çıkarma sırasında dikkat gerektirir.
Keskin Cisimler
Kesici veya sivri kenarlı yabancı cisimler mukoza yaralanması ve kanama riskini artırabilir.
Burunda Pil veya Mıknatıs Varsa Ne Yapılmalı?
Düğme pil neden tehlikelidir?
Düğme piller burun mukozasıyla temas ettiklerinde elektrokimyasal reaksiyon oluşturarak doku hasarına neden olabilir. Bu hasar saatler içerisinde ilerleyebilir ve septum perforasyonu gibi kalıcı komplikasyonlara yol açabilir.
Bu nedenle burundaki pilin “kendiliğinden çıkar” düşüncesiyle beklenmesi doğru değildir.
Mıknatıs neden risklidir?
Birbirini çeken iki mıknatıs veya bir mıknatısla metalik cismin septumun iki tarafında karşılıklı bulunması dokuyu arada sıkıştırabilir. Sürekli basınç dokuda dolaşım bozukluğu ve nekroza neden olabilir.
Burunda Yabancı Cisim Varsa Evde Ne Yapılmamalı?
Çocuğun burnunda yabancı cisim fark edildiğinde panikle yapılan çok sayıda çıkarma girişimi başlangıçta kolay ulaşılabilir bir cismin daha derine itilmesine neden olabilir.
Cımbızla Körlemesine Tutmayın
Özellikle yuvarlak cisimler önden sıkıştırıldığında daha arka bölgelere kayabilir.
Tekrarlayan Girişim Yapmayın
Başarısız girişimler mukoza şişliği, kanama ve çocuğun iş birliğinin kaybolmasına neden olabilir.
Burnu Yıkamayın
Rutin irrigasyon cismin geriye hareket etmesine ve boğaza veya hava yoluna kaçmasına neden olabilir.
Pili veya Mıknatısı Bekletmeyin
Bu materyallerde zaman önemlidir. Evde çıkarma denemeleriyle vakit kaybedilmemelidir.
Burunda Yabancı Cisim Nasıl Teşhis Edilir?
Tanı çoğu hastada öykü ve burun muayenesiyle konulur. Çocuğun burun deliğine bir şey yerleştirdiğinin görülmesi veya bunu söylemesi tanıyı kolaylaştırır.
Tek taraflı kötü kokulu akıntıda neden yabancı cisim düşünülür?
Burunda uzun süre kalan yabancı cismin çevresinde salgı birikebilir, mukoza tahrişi ve ikincil enfeksiyon gelişebilir. Bu nedenle özellikle çocuklarda yalnızca bir burun deliğinden gelen kötü kokulu akıntı önemli bir uyarı bulgusudur.
Burunda Yabancı Cisim İçin Röntgen Gerekir mi?
Yabancı cismin ne olduğu bilinmiyorsa, muayenede görülemiyorsa veya özellikle düğme pil ya da metalik yabancı cisim şüphesi varsa görüntüleme seçilmiş hastalarda kullanılabilir.
Endoskopi ne zaman gerekir?
Standart burun muayenesinde yabancı cisim görülemiyorsa, yabancı cismin burunun arka bölümünde bulunduğu düşünülüyorsa veya daha önce başarısız çıkarma girişimleri yapılmışsa rijit veya fleksibl endoskopik değerlendirme gerekebilir.
Burundaki Yabancı Cisim Nasıl Çıkarılır?
Kullanılacak yöntem yabancı cismin şekline, materyaline, burun içerisindeki konumuna ve hastanın iş birliği yapıp yapamamasına göre belirlenir.
Ön Bölgede Görülen Cisim
Uygun şekilde görülebilen ve güvenli biçimde tutulabilen cisimler uygun KBB enstrümanları kullanılarak çıkarılabilir.
Yuvarlak Yabancı Cisim
Boncuk gibi yuvarlak materyaller pensetle önden sıkıştırıldığında arkaya kayabilir. Bu nedenle cismin şekline uygun farklı çıkarma teknikleri kullanılabilir.
Arkada Yerleşmiş Cisim
Burunun daha derin veya arka bölümündeki yabancı cisimlerde endoskopik görüş altında çıkarma gerekebilir.
İş Birliği Yapmayan Çocuk
Çocuğun ani hareketlerinin güvenli çıkarma işlemini engellediği durumlarda sedasyon veya ameliyathane koşullarında işlem değerlendirilebilir.
Yabancı Cisim Çıkarıldıktan Sonra Ne Yapılır?
Yabancı cismin çıkarılması sonrasında burun boşluğu tekrar değerlendirilmelidir. Özellikle çocuklarda birden fazla yabancı cisim yerleştirilmiş olabileceği unutulmamalıdır.
Burun Yeniden Kontrol Edilir
Başka yabancı cisim, cismin parçası, kanama veya mukoza yaralanması bulunup bulunmadığı değerlendirilir.
Mukoza Hasarı Değerlendirilir
Özellikle uzun süre kalan, keskin, pil veya mıknatıs özellikli cisimlerde septum ve çevre dokular dikkatle incelenir.
Enfeksiyon Değerlendirilir
Kötü kokulu pürülan akıntı veya belirgin enfeksiyon bulunuyorsa tedavi klinik bulgulara göre planlanabilir.
Gerektiğinde Kontrol Planlanır
Pil, mıknatıs, uzun süre kalmış yabancı cisim veya belirgin doku hasarında takip muayenesi gerekebilir.
Yabancı cisim çıkarıldıktan sonra antibiyotik şart mıdır?
Hayır. Her başarılı yabancı cisim çıkarılması sonrasında rutin antibiyotik verilmesi gerekli değildir. Uzun süre kalan yabancı cisim, belirgin enfeksiyon veya önemli mukozal yaralanma varsa tedavi hastanın muayene bulgularına göre planlanır.
Burunda Yabancı Cisim Hangi Sorunlara Yol Açabilir?
Yabancı cisim erken ve uygun şekilde çıkarıldığında çoğu hastada kalıcı sorun oluşmaz. Ancak cismin türü ve burunda kalma süresi komplikasyon riskini artırabilir.
Burunda Yabancı Cisim Ne Zaman Acildir?
- Buruna düğme pil yerleştirilmesi veya bundan şüphelenilmesi,
- Burunda mıknatıs bulunması,
- Yabancı cismin burunun arka bölümüne ilerlemesi,
- Nefes almada güçlük, öksürük veya boğulma belirtisi,
- Belirgin veya kontrol edilemeyen burun kanaması,
- Keskin veya delici yabancı cisim,
- İlk çıkarma girişiminin başarısız olması ve cismin daha geriye kaçması.
İzmir'de Burunda Yabancı Cisim Değerlendirmesi
İzmir'de burunda yabancı cisim şüphesinde cismin yalnızca görülmesi değil, ne olduğu, burun içerisindeki konumu ve çevre dokulara zarar verip vermediğinin belirlenmesi önemlidir.
Prof. Dr. Raşit Midilli tarafından yapılan KBB değerlendirmesinde burun boşluğu uygun aydınlatma altında incelenebilir; doğrudan görülemeyen veya daha arka bölgede olduğu düşünülen yabancı cisimlerde gerekli durumlarda endoskopik değerlendirmeden yararlanılabilir.
Tedavi planı yabancı cismin boncuk, oyuncak parçası, organik materyal, pil, mıknatıs veya başka bir cisim olmasına göre değişebilir. Özellikle pil ve mıknatıs gibi yüksek riskli materyallerde gecikmeden çıkarma önemlidir.
Çocuğun burnuna ne koyduğu biliniyorsa cismin aynısını veya ambalajını muayeneye getirmek; olayın ne zaman gerçekleştiğini ve daha önce çıkarma girişimi yapılıp yapılmadığını belirtmek değerlendirmeyi kolaylaştırabilir.
Burun Yabancı Cisimleriyle İlişkili Konular
Burun Kanaması
Yabancı cisim ve mukoza travması çocuklarda tekrarlayan burun kanamasına neden olabilir.
Burun kanamasını inceleyin →Sinüzit
Uzun süre fark edilmeyen yabancı cisimlerde burun ve sinüs yakınmaları gelişebilir.
Sinüzit hakkında bilgi →Burun Hastalıkları
Rinit, sinüzit, burun kanaması ve diğer burun hastalıklarını ana kategoriden inceleyebilirsiniz.
Burun hastalıklarını inceleyin →KBB Değerlendirmesi
Burunda yabancı cisim şüphesinde iletişim ve muayene bilgilerine ulaşabilirsiniz.
İletişim bilgileri →Prof. Dr. Raşit Midilli'nin iletişim ve muayene bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Burunda Yabancı Cisim Hakkında Sık Sorulan Sorular
Burunda yabancı cisim nasıl anlaşılır?
Özellikle çocuklarda aniden başlayan tek taraflı burun tıkanıklığı, kötü kokulu veya iltihaplı tek taraflı akıntı ve tekrarlayan burun kanaması yabancı cismi düşündürebilir. Kesin değerlendirme burun muayenesiyle yapılır.
Burunda pil veya mıknatıs varsa ne yapılmalı?
Düğme pil ve mıknatıslar burun mukozasında hızlı doku hasarı oluşturabileceğinden acil KBB değerlendirmesi ve gecikmeden çıkarılma gerektirir.
Burundaki yabancı cisim evde çıkarılmalı mı?
Cisim kolayca görünmüyorsa, pil veya mıknatıs olasılığı varsa, arkada yerleşmişse ya da ilk girişim başarısız olmuşsa evde tekrarlayan çıkarma girişimleri yapılmamalıdır. Cisim daha arkaya itilebilir veya burun dokuları yaralanabilir.
Tek taraflı kötü kokulu burun akıntısı yabancı cisim belirtisi olabilir mi?
Evet. Özellikle çocuklarda uzun süren tek taraflı kötü kokulu veya pürülan burun akıntısı, aynı tarafta tıkanıklıkla birlikteyse burunda yabancı cisim olasılığı değerlendirilmelidir.
Burundaki yabancı cisim röntgende görünür mü?
Her yabancı cisim röntgende görünmez. Plastik, sünger, kâğıt veya organik materyaller radyolusent olabilir. Pil veya metalik yabancı cisim şüphesinde görüntüleme seçilmiş hastalarda kullanılabilir.
Burundaki yabancı cisim akciğere kaçabilir mi?
Yabancı cisim burunun arka bölümüne doğru yer değiştirirse nazofarenkse ve solunum yoluna ilerleyebilir. Özellikle küçük, yuvarlak ve kaygan cisimlerde bu risk nedeniyle çıkarma işlemi dikkatli yapılmalıdır.
Yabancı cisim çıkarıldıktan sonra antibiyotik gerekir mi?
Her hastada rutin antibiyotik gerekli değildir. Belirgin enfeksiyon, uzun süre kalmış yabancı cisim veya mukoza hasarı varsa tedavi muayene bulgularına göre planlanabilir.
Burunda yabancı cisim çıkarıldıktan sonra kontrol gerekir mi?
Cismin türüne ve oluşturduğu doku hasarına göre kontrol gerekebilir. Özellikle pil, mıknatıs, uzun süre kalmış yabancı cisim veya devam eden akıntı ve kanama varsa burun boşluğu yeniden değerlendirilmelidir.