Fasiyal Paralizi

Fasiyal Paralizi Nedir, Yüz Sinirinin Görevleri Nelerdir?

Fasiyal sinir ponstaki çekirdeklerinden çıktıktan sonra pontoserebellar köşeden iç kulak kanalına girer. Temporal kemik içindeki dar fasiyal kanalda ilerler, orta kulakla komşuluk gösterir ve stilomastoid foramenden kafatasını terk eder. Parotis bezi içinde dallanır; ancak parotis salgısını sağlamaz. Yüzdeki beş ana uç dalı temporal, zigomatik, bukkal, marjinal mandibular ve servikal dallardır.

Sinirin etkilenme düzeyine göre kaş, göz kapağı, burun kanadı, yanak, ağız köşesi ve boyun kaslarının işlevi değişebilir. Tam olmayan güç kaybına fasiyal parezi, hareketin tamamen kaybına fasiyal paralizi denir. Günlük kullanımda iki durum da “yüz felci” olarak adlandırılabilir.

Fasiyal paralizide hangi belirtiler görülür?

• Yüzün bir tarafında mimik azalması ve ağız köşesinde kayma
• Kaşı kaldıramama veya alında kırışıklık oluşturamama
• Gözü tam kapatamama, kuruluk, batma veya aşırı sulanma
• Yemek ve sıvının ağız köşesinden kaçması
• Konuşma seslerinde bozulma ve yanağı şişirememe
• Dilin ön bölümünde tat azalması veya değişmesi
• Normal sesleri rahatsız edici yüksek algılama
• Kulak çevresinde ağrı, döküntü, işitme ya da denge yakınması

Santral ve Periferik Fasiyal Paralizi Nasıl Ayırt Edilir?

Periferik fasiyal paralizide sorun, beyin sapındaki fasiyal çekirdekten çıktıktan sonraki sinir yolundadır. Çoğunlukla aynı taraftaki alın, göz ve ağız çevresi birlikte etkilenir: Hasta kaşını kaldıramaz, gözünü sıkıca kapatamaz ve gülümserken ağız köşesi karşı tarafa çekilir. Bell paralizisi, Ramsay Hunt sendromu, kulak hastalıkları, travma ve parotis bölgesi hastalıkları bu gruptadır.

Santral yüz güçsüzlüğünde sorun beyindeki kortikobulber yollardadır. Alın kasları iki beyin yarım küresinden lif aldığı için çoğu santral lezyonda alın hareketi görece korunur ve güçsüzlük daha çok yüzün alt yarısında belirgindir. Bununla birlikte alın korunması tek başına kesin tanı koydurmaz; beyin sapı inmeleri veya farklı nörolojik tablolar klasik kalıbın dışında görünebilir.

Yalnız ağız köşesinin düşmesi ne anlama gelir?

Yalnız yüzün alt bölümünü tutan güçsüzlük santral bir nedeni düşündürebilir. Ancak marjinal mandibular dalın boyun veya çene altı cerrahisi sırasında etkilenmesi de ağız köşesinde sınırlı güçsüzlük yapabilir. Başlangıç öyküsü, diğer nörolojik bulgular ve yüz kaslarının ayrıntılı muayenesi ayrımı sağlar.

Fasiyal Paralizi Nedenleri Nelerdir?

Fasiyal paralizi tek bir hastalık değildir. Başlangıcın ani veya yavaş olması, tek ya da iki taraflı tutulum, kulak ve nörolojik bulgular, travma veya ameliyat öyküsü olası nedeni daraltır. İdiyopatik Bell paralizisi sık görülse de “neden bulunamadı” tanısı, diğer önemli nedenler dışlandıktan sonra konur.

Hangi özellikler Bell paralizisi dışında bir nedeni düşündürür?

Güçsüzlüğün haftalar içinde yavaş ilerlemesi, birden fazla kafa sinirinin etkilenmesi, aynı tarafta tekrar etmesi, iki taraflı olması, parotis veya boyunda kitle, belirgin işitme kaybı, şiddetli ve kalıcı vertigo, kulakta akıntı, travma, kanser öyküsü ya da üç ay içinde anlamlı iyileşme başlamaması ayrıntılı araştırma gerektirir.

Bell Paralizisi Nedir, Belirtileri ve Seyri Nasıldır?

Bell paralizisi, belirlenebilir başka bir neden saptanmadan gelişen akut, tek taraflı periferik fasiyal sinir güçsüzlüğüdür. Belirtiler genellikle saatler içinde başlar ve 48–72 saat içinde en belirgin düzeye ulaşır. Alın, göz kapağı ve ağız köşesi aynı tarafta etkilenir. Kulak arkasında ağrı, tat değişikliği, göz kuruluğu veya sulanma ve sese hassasiyet eşlik edebilir.

Tanı bir dışlama tanısıdır; yani her yüz felci otomatik olarak Bell paralizisi kabul edilmez. Hekim inme, Ramsay Hunt sendromu, kulak enfeksiyonu, travma, tümör ve sistemik hastalık belirtilerini araştırır. Diyabet ve gebelik gibi durumlarda risk artabilir; ancak her hastada belirgin bir risk faktörü bulunmaz.

Bell paralizisi tamamen düzelir mi?

Hastaların büyük bölümünde yüz hareketleri haftalar içinde geri dönmeye başlar ve iyileşme aylar boyunca devam edebilir. Başlangıçta kısmi güçsüzlüğü olanların seyri genellikle tam paralizisi olanlardan daha iyidir. Bazı kişilerde kalıcı güçsüzlük, yüzde istemsiz birlikte hareketler anlamına gelen sinkinezi, göz yaşarması veya kas gerginliği gelişebilir. Erken muayene, göz koruması ve uygun tedavi iyileşme şansını destekler; kişisel sonuç için kesin bir yüzde vermek doğru değildir.

Bell paralizisi bulaşıcı mıdır?

Bell paralizisinin kendisi kişiden kişiye bulaşmaz. Olası viral yeniden aktivasyon mekanizması tartışılsa da yüz güçsüzlüğü bulaşıcı bir durum değildir. Buna karşılık kulakta veya ağızda suçiçeği-zona benzeri veziküller varsa Ramsay Hunt sendromu açısından ayrı değerlendirme gerekir.

Fasiyal Paralizi Tanısı Nasıl Konur?

Muayenede belirtilerin başladığı saat ve ilerleme hızı; ağrı, döküntü, işitme kaybı, çınlama, baş dönmesi, kulak akıntısı, travma, ameliyat, kene teması veya endemik bölge seyahati, tekrarlama ve eşlik eden nörolojik belirtiler sorgulanır. Kaş kaldırma, göz kapama, diş gösterme, dudak büzme ve yanak şişirme hareketleri iki taraflı karşılaştırılır. Kulak yolu, kulak zarı, ağız içi, parotis, boyun ve diğer kafa sinirleri değerlendirilir.

House-Brackmann derecelendirmesi nedir?

House-Brackmann sistemi yüz siniri işlevini I ile VI arasında sınıflandırır. Evre I normal işlevi, evre VI tam paraliziyi ifade eder. Ara evreler istirahatte simetri, istemli hareket, göz kapama ve sinkinezi dikkate alır. Bu ölçek başlangıç bulgusunu kaydetmek ve kontrollerde değişimi izlemek için kullanılır; ayrıntılı bölgesel ölçekler de değerlendirmeye eklenebilir.

MR, BT, kan testi ve elektriksel testler herkese gerekir mi?

Tipik, yeni başlamış Bell paralizisinde rutin laboratuvar veya görüntüleme çoğu zaman gerekli değildir. Yavaş ilerleme, tekrarlama, iki taraflı tutulum, başka nörolojik bulgular, parotis kitlesi, travma, kulak hastalığı veya beklenen iyileşmenin görülmemesi durumunda MR ya da BT planlanabilir. İşitme ve denge yakınmalarında odyolojik testler yararlıdır. Tam veya travmatik paralizide elektroneurografi ve elektromiyografi sinir hasarının derecesi ile cerrahi karar sürecine yardımcı olabilir; tek başına kesin sonucu öngörmez.

Bell Paralizisi Tedavisi Nasıl Yapılır?

Bell paralizisinde temel ilaç tedavisi, uygun hastalarda ağızdan kullanılan kortikosteroiddir. Güncel klinik rehberler, 16 yaş ve üzerindeki hastalarda tedavinin belirtilerin başlamasından sonraki ilk 72 saat içinde başlatılmasını önerir. Doz ve süre; yaş, diyabet, gebelik, mide-bağırsak hastalığı, bağışıklık durumu, kullanılan ilaçlar ve diğer riskler dikkate alınarak hekim tarafından belirlenir. Kortizonun kendi kendine başlanması veya bırakılması güvenli değildir.

Antiviral ilaçlar tek başına Bell paralizisi tedavisi olarak önerilmez. Hekim, ağır veya tam paralizi gibi seçilmiş durumlarda kortikosteroide antiviral eklemeyi değerlendirebilir. Ramsay Hunt sendromu şüphesinde antiviral yaklaşım daha belirgin önem taşır. B vitamini, antibiyotik, mide koruyucu, tuzsuz diyet ya da elektriksel uyarı her hasta için rutin ve zorunlu tedaviler değildir.

Yüz egzersizi ve fizik tedavi ne zaman yapılır?

Akut dönemde yüzü zorlayarak tekrar tekrar hareket ettirmek daha hızlı iyileşme garantisi vermez. Uzamış güçsüzlük veya sinkinezi geliştiğinde, yüz siniri rehabilitasyonu konusunda deneyimli terapist eşliğinde ayna geribildirimi, yumuşak doku teknikleri ve kontrollü nöromüsküler yeniden eğitim uygulanabilir. Kontrolsüz elektriksel uyarı ve aşırı kuvvetli egzersiz önerilmez.

Fasiyal Paralizide Kapanmayan Göz Nasıl Korunur?

Göz kapağı tam kapanamadığında kornea açıkta kalır; gözyaşı tabakası hızla buharlaşır ve kuruluk, çizilme, enfeksiyon veya kalıcı görme kaybına kadar ilerleyebilen hasar gelişebilir. Bu nedenle göz koruması, yüz hareketinin geri dönmesini beklemeden aynı gün başlatılması gereken tedavinin temel parçasıdır.

• Hekimin önerdiği koruyucusuz suni gözyaşı gün içinde gereken sıklıkta kullanılabilir.
• Gece daha uzun etkili göz jeli veya pomadı tercih edilebilir.
• Uyurken göz kapağı, kirpiklerin göze dönmesine yol açmadan uygun teknikle kapatılabilir veya nem odası kullanılabilir.
• Rüzgâr, klima, toz ve duman gibi kurutucu-irritan ortamlardan korunmak yararlıdır.
• Kontakt lens kullanımı ve kendi kendine göz bandı uygulaması göz hekimi önerisi olmadan sürdürülmemelidir.

Göz kapağı cerrahisi ne zaman düşünülür?

Koruyucu yöntemlere rağmen göz yüzeyi risk altındaysa veya kapanma kusuru uzuyorsa üst göz kapağına altın ya da platin ağırlık yerleştirilmesi, alt kapak sıkılaştırma ve seçilmiş diğer oküloplastik işlemler düşünülebilir. Amaç estetikten önce korneayı ve görmeyi korumaktır.

Ramsay Hunt Sendromu ve Kulak Hastalıklarına Bağlı Yüz Felci

Ramsay Hunt sendromu, varisella zoster virüsünün fasiyal sinirle ilişkili ganglionda yeniden etkinleşmesiyle oluşur. Klasik tablo; aynı tarafta periferik yüz felci, şiddetli kulak ağrısı ve kulak kepçesi, dış kulak yolu ya da ağız içinde veziküler döküntü birlikteliğidir. İşitme kaybı, çınlama, vertigo, bulantı ve damakta döküntü eşlik edebilir; ancak işitme kaybı klasik üçlünün zorunlu öğesi değildir.

Bazen döküntü yüz güçsüzlüğünden günler sonra belirginleşir; nadiren hiç görünmeyebilir. Şiddetli kulak ağrısı ve periferik yüz felci birlikteliğinde kulak ile ağız içinin dikkatle incelenmesi bu nedenle önemlidir. Tedavi erken dönemde hekim tarafından planlanan antiviral ve kortikosteroid yaklaşımı, güçlü göz koruması, ağrı kontrolü ve işitme-denge değerlendirmesini içerebilir.

Hangi kulak hastalıkları fasiyal paralizi yapabilir?

Akut orta kulak enfeksiyonu, mastoidit, kronik otitis media ve kolesteatom fasiyal siniri iltihap, basınç veya kemik erozyonu yoluyla etkileyebilir. Ateş, kulak akıntısı, şiddetli kulak ağrısı, kulak arkasında şişlik ya da yüz felci birlikteyse acil KBB değerlendirmesi gerekir. Konuyla ilgili ayrıntılar otitis media komplikasyonları sayfasında yer alır.

Travma, Cerrahi ve Tümörlere Bağlı Fasiyal Paralizi

Kafa travmasında temporal kemik kırığı siniri sıkıştırabilir, ezebilir veya kesebilir. Güncel değerlendirmede kırıklar yalnız “transvers-longitudinal” olarak değil, iç kulak kapsülünü koruyan ya da ihlal eden kırıklar şeklinde de tanımlanır. Paralizinin travmayla aynı anda mı yoksa saatler-günler sonra mı başladığı, tam veya kısmi oluşu, işitme kaybı, baş dönmesi, kulaktan kan veya beyin omurilik sıvısı şüphesi önemlidir.

Yüksek çözünürlüklü temporal kemik BT’si, odyolojik inceleme ve uygun zamanda elektriksel testler tedavi planını yönlendirir. Gecikmiş her paralizi yalnız ilaçla, ani gelişen her paralizi de otomatik olarak cerrahiyle tedavi edilmez. Dekompresyon veya sinir onarımı; hasarın yeri, sinir bütünlüğü, işlev kaybı, test sonuçları ve hastanın genel durumu birlikte değerlendirilerek seçilir.

Hangi ameliyatlardan sonra yüz siniri etkilenebilir?

Parotis ameliyatları, mastoidektomi ve diğer kulak cerrahileri, kafa tabanı girişimleri ile çene altı-boyun cerrahilerinde fasiyal sinir ya da dalları risk altında olabilir. Ameliyattan hemen sonra ortaya çıkan yeni yüz güçsüzlüğü cerrahi ekibe gecikmeden bildirilmelidir. Sinirin kesildiği biliniyorsa erken doğrudan onarım veya sinir grefti, koşullara göre en iyi seçeneği sağlayabilir.

Tümöre bağlı yüz felcinde hangi ipuçları vardır?

Haftalar veya aylar içinde ilerleyen yüz güçsüzlüğü, aynı tarafta tekrarlama, yüzde seğirme, parotis kitlesi, işitme kaybı veya birden çok kafa sinirinin etkilenmesi tümöral ya da yapısal bir nedeni düşündürür. Parotis tümörleri, fasiyal sinir schwannomu, temporal kemik ve pontoserebellar köşe lezyonları uygun görüntüleme ile araştırılır.

İki Taraflı veya Tekrarlayan Fasiyal Paralizide Neler Araştırılır?

İki taraflı fasiyal paralizi nadirdir ve Bell paralizisi varsayımıyla geçiştirilmemelidir. Guillain-Barré sendromu, Lyme nöroborreliyozu, sarkoidoz, hematolojik hastalıklar, enfeksiyonlar, otoimmün durumlar, travma ve bazı doğumsal sendromlar araştırılabilir. Kollarda-bacaklarda güçsüzlük, uyuşma, yutma veya solunum güçlüğü eşlik ediyorsa acil değerlendirme gerekir.

Lyme hastalığı yüz felci yapar mı?

Kene ile taşınan Borrelia burgdorferi enfeksiyonu, özellikle Lyme hastalığının yaygın olduğu bölgede yaşama veya seyahat, kene teması ve genişleyen halka biçimli döküntü öyküsü bulunan kişilerde tek ya da iki taraflı yüz felci yapabilir. Tanı klinik öykü ve iki aşamalı serolojik testle değerlendirilir. Antibiyotik seçimi ve süresi; yalnız fasiyal paralizi, menenjit veya sinir kökü tutulumu olmasına, yaşa, gebeliğe ve diğer özelliklere göre hekim tarafından belirlenir.

Melkersson-Rosenthal ve Möbius sendromları nedir?

Melkersson-Rosenthal sendromu tekrarlayan yüz felci, tekrarlayan yüz-dudak ödemi ve fissürlü dil üçlüsüyle tanımlanır; üç bulgunun aynı anda bulunması şart değildir. Möbius sendromu ise çoğunlukla altıncı ve yedinci kafa sinirlerinin doğumsal gelişim bozukluğuyla, iki taraflı yüz hareketi ve gözleri dışa çevirme kısıtlılığına yol açabilir.

Yüz felci aynı tarafta tekrarlıyorsa diyabet ve idiyopatik tekrarların yanı sıra parotis, temporal kemik veya fasiyal sinir boyunca yapısal lezyonlar; inflamatuvar ve sistemik hastalıklar araştırılmalıdır.

İzmir’de Fasiyal Paralizi Değerlendirmesi ve Yüz Reanimasyonu

İzmir’de ani veya uzun süredir devam eden yüz felciyle yapılan KBB değerlendirmesinde Prof. Dr. Raşit Midilli; başlangıç zamanını, yüzün hangi bölgelerinin etkilendiğini, göz kapanmasını, kulak ve işitme bulgularını, travma-ameliyat öyküsünü ve diğer nörolojik belirtileri birlikte değerlendirebilir. Kulak, parotis ve boyun muayenesi sonrasında gerekli hastalarda odyometri, görüntüleme, elektrofizyolojik test, göz hastalıkları veya nöroloji görüşü planlanabilir.

Uzamış paralizide tedavi, sinirin iyileşme potansiyeli ve yüz kaslarının canlılığına göre zamanlanır. Seçenekler arasında doğrudan sinir onarımı, araya sinir grefti, masseterik veya hipoglossal sinir transferi, karşı yüzden sinir grefti, serbest kas nakli, statik askılama, kaş ve göz kapağı işlemleri bulunabilir. Sinkinezide uzman yüz rehabilitasyonu ve seçilmiş kaslara botulinum toksini uygulanması değerlendirilebilir. Fasiyal sinir dekompresyonu ise rutin Bell paralizisi ameliyatı değildir.

İlgili bölgesel bilgiler için boyun hastalıkları ve kulak hastalıkları sayfaları incelenebilir. Her hastada amaç yalnız simetriyi değil; gözün korunmasını, ağız işlevini, konuşmayı, duygusal ifadeyi ve yaşam kalitesini birlikte iyileştirmektir.

Fasiyal Paralizi Hakkında Sık Sorulan Sorular