Ranula, çoğunlukla dil altı tükürük bezinden kaynaklanan ve tükürüğün ağız tabanı dokuları içerisine sızarak birikmesi sonucunda oluşan mukus içerikli bir lezyondur. Tipik oral ranula dil altında yumuşak ve bazen mavimsi-transparan bir şişlik şeklinde görülür.
İzmir'de ranula tedavisi hakkında hazırlanan bu rehber; ranulanın oluşum mekanizmasını, simple ve plunging ranula arasındaki farkları, ağız tabanı ve boyun bulgularını, ultrasonografi, BT ve MR kullanımını, marsupiyalizasyon, sublingual bez cerrahisi ve diğer tedavi seçeneklerini güncel bilgiler doğrultusunda ele almaktadır.
Ranula Nedir?
Ranula ağız tabanında gelişen özel bir mukosel türü olarak değerlendirilebilir. İsmini, ağız tabanındaki mavimsi ve kubbe biçimli görünümünün kurbağanın şişmiş boğazına benzetilmesinden alır.
Ranulaların büyük bölümü sublingual bezden kaynaklanır. Submandibular bez kökenli benzer lezyonlar çok daha nadirdir.
Ranula gerçek bir kist midir?
Çoğu ranulada tükürük, bez veya kanal sisteminden çevredeki bağ dokusuna sızar. Mukusun çevresinde granülasyon ve fibröz doku gelişir ancak gerçek kistlerde bulunan epitel döşemesi bulunmaz.
Bu nedenle klasik ranulaların önemli bölümü histopatolojik olarak mukus ekstravazasyon psödokisti şeklinde değerlendirilir.
Ranula Neden ve Nasıl Oluşur?
Ranulanın temel mekanizması tükürüğün normal kanal sistemi dışına çıkarak ağız tabanı dokularında birikmesidir.
Travma ranulaya neden olabilir mi?
Ağız tabanı travması, diş veya ağız cerrahisi ve tükürük bezi kanallarında oluşan hasarlar bazı hastalarda ranula gelişimiyle ilişkili olabilir.
Kanal tıkanıklığı rol oynar mı?
Daha nadir olarak tükürük kanalındaki tıkanıklık veya mukus tıkacı tükürük akışını bozabilir.
Bununla birlikte birçok hastada ranulanın gelişimini başlatan belirgin bir travma veya başka neden gösterilemeyebilir.
Ranula Tipleri Nelerdir?
Ranulalar klinik yayılımlarına göre temel olarak ağız içinde sınırlı kalan oral ranula ve boyuna uzanan plunging ranula şeklinde değerlendirilir.
Oral / Simple Ranula
Lezyon ağız tabanındaki sublingual boşlukta kalır. Dil altında yumuşak, fluktuan ve sıklıkla mavimsi şişlik şeklinde görülür.
Plunging Ranula
Mukus mylohyoid kası çevresindeki anatomik yolları kullanarak submandibular boşluk ve boyuna doğru uzanır.
Plunging Ranula Nedir?
Eski tanımlarda plunging ranulanın “oral ranulanın çok büyüyerek ağız tabanı kaslarını delmesi” sonucunda oluştuğu belirtilmekteydi.
Günümüzde tükürüğün mylohyoid kasındaki doğal açıklıklardan veya kasın arka kenarı çevresinden aşağı doğru ilerleyebildiği bilinmektedir.
Ağız içerisinde ranula görülmeden boyunda olabilir mi?
Evet. Bazı plunging ranulalarda ağız tabanındaki komponent oldukça küçük olabilir veya muayenede belirgin şekilde görülmeyebilir.
Bu hastalar yalnızca çene altında veya boynun üst bölümünde giderek büyüyen, genellikle ağrısız yumuşak bir şişlik nedeniyle başvurabilir.
Ranula Belirtileri Nelerdir?
Küçük ranulalar herhangi bir ağrı veya başka yakınma oluşturmadan ağız tabanında fark edilen şişlik şeklinde ortaya çıkabilir.
Ranula ağrı yapar mı?
Tipik ranula çoğunlukla ağrısızdır. Enfeksiyon, travma veya tükürük akımında ek bir obstrüksiyon bulunduğunda ağrı görülebilir.
Ağız Tabanındaki Her Kistik Şişlik Ranula mıdır?
Dermoid ve Epidermoid Kist
Ağız tabanının orta hattına yakın yerleşebilir ve yavaş büyüyen kitle şeklinde ortaya çıkabilir.
Lenfatik Malformasyon
Özellikle çocuklarda ağız tabanı ve boyunda multiloküle kistik kitle oluşturabilir.
Vasküler Lezyon
Venöz veya diğer vasküler malformasyonlar mavimsi ağız tabanı şişliği şeklinde görülebilir.
Tükürük Bezi Kitlesi
Benign veya nadiren malign tükürük bezi lezyonları ağız tabanı kitlesi şeklinde ortaya çıkabilir.
Enfeksiyon ve Apse
Ağrı, ateş ve hassasiyetin eşlik ettiği hızlı gelişen ağız tabanı şişliklerinde enfeksiyon değerlendirilmelidir.
Diğer Boyun Kistleri
Plunging ranulada boyun komponenti başka konjenital veya kistik boyun kitleleriyle karışabilir.
Ranula Tanısı Nasıl Konulur?
Tipik oral ranulada tanı çoğu zaman hastanın öyküsü ve ağız tabanı muayenesiyle güçlü biçimde düşünülebilir.
Muayenede ranula nasıl görünür?
Oral ranula çoğunlukla dilin altında, ağız tabanının bir tarafında yerleşen düzgün sınırlı, yumuşak, fluktuan ve yüzeyelse mavimsi-transparan bir şişlik şeklindedir.
Daha derindeki ranulalarda mukoza normal pembe renkte görünebilir.
Ranulaya biyopsi yapılır mı?
Tipik ranulada tanısal biyopsi her zaman gerekli değildir. Klinik veya radyolojik özellikleri atipik olan ağız tabanı kitlelerinde kesin tanının sağlanması için histopatolojik inceleme tedavi planının parçası olabilir.
Ranulada Ultrasonografi, BT ve MR Ne Zaman Kullanılır?
Ultrasonografi
Özellikle çocuklarda radyasyon içermemesi nedeniyle kistik yapının, sublingual bezle ilişkinin ve boyun komponentinin değerlendirilmesinde yararlı olabilir.
Bilgisayarlı Tomografi
Büyük veya plunging lezyonların boyun boşluklarıyla ilişkisini gösterebilir ve ayırıcı tanıya katkı sağlayabilir.
Manyetik Rezonans
Ağız tabanı ve boyundaki yumuşak dokuların ayrıntılı değerlendirilmesini, lezyonun yayılımının belirlenmesini sağlayabilir.
Doppler Ultrasonografi
Ranula ile vasküler lezyonun ayırıcı tanısının gerektiği durumlarda lezyon içerisindeki damar akımının değerlendirilmesine yardımcı olabilir.
Plunging ranulada “tail sign” nedir?
BT veya MR'da boyundaki kistik lezyonun sublingual boşluğa doğru ince bir uzantı göstermesi klasik olarak tail sign olarak tanımlanmıştır ve ranulanın sublingual kökenini destekleyebilir.
Ranula Tedavisi Nasıl Yapılır?
İzlem
Küçük, yeni ortaya çıkmış ve belirgin yakınma oluşturmayan seçilmiş lezyonlarda, özellikle bebek ve çocuklarda klinik izlem düşünülebilir.
Marsupiyalizasyon
Seçilmiş yüzeyel oral ranulalarda mukusun ağız içine sürekli drenajını sağlayacak bir açıklık oluşturulabilir.
Mikromarsupiyalizasyon
Özellikle seçilmiş küçük oral ranulalarda daha minimal invaziv bir seçenek olarak değerlendirilebilir.
Sublingual Bez Cerrahisi
Tekrarlayan, büyük veya plunging ranulalarda tükürük kaçağının kaynağı olan aynı taraftaki sublingual bezin çıkarılması definitif seçeneklerden biridir.
Skleroterapi
Bazı merkezlerde seçilmiş ranulalarda sklerozan ajanlarla tedavi uygulanabilir. Sonuçlar kullanılan ajana ve ranula tipine göre değişmektedir.
Kişiye Özel Yaklaşım
İlk kez gelişen küçük oral ranula ile tekrarlayan büyük plunging ranulanın tedavisinin aynı olması beklenmez.
Ranulada Marsupiyalizasyon Nedir?
Marsupiyalizasyon, ranulanın ağız içine açılarak mukusun dışarı akmasına olanak sağlayan kalıcı bir açıklık oluşturulması esasına dayanan cerrahi yöntemdir.
Yüzeyel, basit oral ranulalarda daha koruyucu bir seçenek olarak kullanılabilir. Çocuklarda mikromarsupiyalizasyon gibi daha minimal yöntemler de seçilmiş hastalarda değerlendirilebilir.
Marsupiyalizasyondan sonra ranula tekrarlar mı?
Tekrarlayabilir. Çünkü marsupiyalizasyon mukus için bir drenaj yolu oluştururken tükürük sızıntısının kaynağı olan sublingual bez dokusunu tamamen ortadan kaldırmaz.
Güncel sistematik incelemelerde marsupiyalizasyonun nüks oranları, sublingual bezin çıkarıldığı tedavilere göre daha yüksek ve çalışmalar arasında daha değişken bulunmuştur.
Ranula Tedavisinde Sublingual Bez Neden Önemlidir?
Son yıllardaki sistematik inceleme ve meta-analizlerde aynı taraftaki sublingual bezin çıkarıldığı yöntemler oral ve plunging ranulalarda en yüksek başarı oranlarıyla ilişkilendirilmiştir.
Cerrahi çoğu hastada ağız içinden gerçekleştirilebilir. Plunging ranulanın boyundaki ince psödokist duvarının tamamının geniş boyun diseksiyonuyla çıkarılması her hastada gerekli değildir.
Ranula kesesinin tamamı çıkarılmalı mıdır?
Her zaman değil. Ranulanın psödokist duvarı tükürük üretmez. Bu nedenle bazı plunging ranulalarda ağız içinden sublingual bezin çıkarılması ve ranula içeriğinin boşaltılması yeterli olabilir.
Plunging Ranula Tedavisi Nasıl Yapılır?
Plunging ranulada tedavinin önemli hedeflerinden biri, boyundaki sıvı birikimini oluşturan sublingual tükürük kaynağını kontrol etmektir.
Uygun vakalarda sublingual bez ağız içinden çıkarılabilir ve boyun komponenti ayrıca geniş bir boyun ameliyatıyla tamamen çıkarılmadan boşaltılabilir.
Çok geniş, anatomisi atipik veya daha önce birçok kez tedavi edilmiş olgularda yaklaşım farklılaştırılabilir.
Ranulada Skleroterapi Kullanılır mı?
Cerrahi dışında bazı ranulalarda lezyon içerisine sklerozan madde uygulanarak inflamasyon ve fibrozis oluşturulması amaçlanabilir.
Bu yaklaşım özellikle cerrahiye alternatif veya seçilmiş pediatrik olgularda bazı merkezlerde kullanılmaktadır.
Bu nedenle skleroterapi kararı lezyonun tipi, hastanın yaşı, cerrahi riskleri, kullanılan ajanın deneyimi ve ilgili merkezin olanakları dikkate alınarak verilmelidir.
Çocuklarda Ranula Nasıl Değerlendirilir?
Ranula her yaşta görülebilmekle birlikte çocuklar, ergenler ve genç erişkinlerde sık karşılaşılabilir.
Bebeklerde doğuştan veya yaşamın ilk aylarında fark edilen ağız tabanı kitlelerinde ranulanın yanında dermoid kist, lenfatik malformasyon ve diğer konjenital ağız tabanı lezyonları da değerlendirilmelidir.
Küçük ve Asemptomatik
Seçilmiş bebek ve çocuklarda kendiliğinden gerileme olabileceği için kontrollü izlem düşünülebilir.
Beslenmeyi Etkileyen
Dil hareketini ve emme, çiğneme veya yutmayı etkileyen büyük lezyonlarda daha erken tedavi gerekebilir.
Tekrarlayan
Daha önce boşaltılmış veya marsupiyalize edilmiş ancak yeniden oluşmuş ranulada definitif tedavi seçenekleri değerlendirilir.
Boyuna Uzanan
Plunging ranulada görüntüleme ile ağız tabanı ve boyun komponentlerinin anatomik yayılımı belirlenebilir.
Ranula Tedaviden Sonra Tekrarlar mı?
Özellikle yalnız ranula boşluğunun aspirasyonu, sadece kistik komponentin çıkarılması veya bazı marsupiyalizasyon yöntemlerinden sonra tükürük kaçağının kaynağı devam edebilir.
2026 yılında yayımlanan sistematik incelemede aynı taraftaki sublingual bezin çıkarıldığı tedavilerde bildirilen nüks oranları genel olarak %10'un altında bulunurken; sublingual bez çıkarılmadan yapılan eksizyon ve marsupiyalizasyon çalışmalarında nüks oranları daha yüksek ve değişken bulunmuştur.
Ranula Ameliyatının Olası Riskleri Nelerdir?
Ağız tabanında sublingual bez; lingual sinir ve submandibular bezin Wharton kanalı gibi önemli anatomik yapılarla yakın komşuluk içerisindedir.
Ağız Tabanı Şişliğinde Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
- Dil altında giderek büyüyen şişlik,
- Dilin yukarı veya geriye doğru belirgin yer değiştirmesi,
- Yutma veya beslenme güçlüğü,
- Konuşmanın etkilenmesi,
- Tükürüğü yutmakta güçlük,
- Solunumda zorlanma,
- Ağız tabanı şişliğine eşlik eden boyun kitlesi,
- Hızla büyüyen, sert veya atipik ağız tabanı kitlesi,
- Ağrı, ateş ve belirgin hassasiyet,
- Daha önce tedavi edilmiş ranulanın tekrar ortaya çıkması.
İzmir'de Ranula ve Ağız Tabanı Kisti Değerlendirmesi
İzmir'de ranula tedavisi araştırılırken öncelikle ağız tabanındaki şişliğin gerçekten sublingual bez kökenli bir ranula olup olmadığının belirlenmesi önemlidir.
Prof. Dr. Raşit Midilli tarafından yapılan KBB ve baş-boyun değerlendirmesinde lezyonun ağız tabanındaki yeri, büyüklüğü, kıvamı, dil hareketleri ve boyunla ilişkisi değerlendirilebilir.
Küçük ve tipik oral ranulalarda klinik muayene tanı için yeterli olabilir. Derin, büyük, tekrarlayan veya plunging ranula düşünülen olgularda ultrasonografi, BT veya MR kullanılarak lezyonun sublingual ve submandibular boşluklarla ilişkisi değerlendirilebilir.
Tedavi planlanırken hastanın yaşı, yakınmaları, lezyonun ilk kez mi yoksa tekrarlayan şekilde mi ortaya çıktığı ve oral ya da boyuna uzanan bir ranula olup olmadığı dikkate alınır.
Küçük ve asemptomatik seçilmiş lezyonlarda takip düşünülebilirken; yüzeyel oral ranulalarda marsupiyalizasyon veya mikromarsupiyalizasyon, tekrarlayan veya plunging ranulalarda ise sublingual bezin cerrahi olarak değerlendirilmesi gündeme gelebilir.
Ranula ile İlişkili KBB Konuları
Oral Lezyonlar
Ağız içinde görülen ülser, renk değişikliği, kistik lezyon ve kitlelerin nedenleri birbirinden farklı olabilir.
Tükürük Bezi Hastalıkları
Sublingual ve submandibular bezler; kanal tıkanıklıkları, taşlar, enfeksiyonlar ve kistik lezyonlardan etkilenebilir.
Boyun Kitleleri
Plunging ranula boyunda kistik şişlik oluşturabildiği için diğer boyun kitlelerinden ayırt edilmesi gerekir.
KBB Değerlendirmesi
Dil altında veya çene altında şişlik için iletişim ve muayene bilgilerine ulaşabilirsiniz.
İletişim bilgileri →Prof. Dr. Raşit Midilli'nin iletişim ve muayene bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Ranula Hakkında Sık Sorulan Sorular
Ranula nedir?
Ranula, çoğunlukla dil altı tükürük bezinden sızan tükürüğün ağız tabanında birikmesiyle oluşan mukus içerikli lezyondur. Çoğu ranula gerçek epitel ile döşeli bir kistten ziyade mukus ekstravazasyonuna bağlı psödokist yapısındadır.
Ranula neden olur?
En sık mekanizma sublingual bez kanal veya asinüslerinden tükürük sızıntısıdır. Travma, kanal hasarı veya daha nadiren tıkanıklık rol oynayabilir; birçok hastada belirgin bir tetikleyici saptanmayabilir.
Plunging ranula nedir?
Plunging veya servikal ranula, tükürük birikiminin mylohyoid kası çevresindeki anatomik yolları kullanarak submandibular veya daha derin boyun boşluklarına uzandığı ranula tipidir. Ağız içinde belirgin şişlik olmadan boyun kitlesiyle de ortaya çıkabilir.
Ranula kanser midir?
Hayır. Ranula iyi huylu bir tükürük bezi lezyonudur. Bununla birlikte ağız tabanındaki dermoid veya epidermoid kistler, lenfatik ve vasküler malformasyonlar, enfeksiyonlar ve tükürük bezi kitleleri benzer görünebildiğinden atipik lezyonlarda doğru tanı önemlidir.
Ranula belirtileri nelerdir?
Oral ranula çoğunlukla ağız tabanında ağrısız, yumuşak ve bazen mavimsi-transparan şişlik oluşturur. Büyük lezyonlar dili yukarı doğru iterek konuşma, çiğneme veya yutmayı etkileyebilir. Plunging ranula ise çene altında veya boyunda yumuşak bir şişlik şeklinde görülebilir.
Ranula tanısı nasıl konulur?
Tipik oral ranulada tanı çoğu zaman öykü ve ağız tabanı muayenesiyle konulabilir. Lezyonun derinliği, boyuna uzanımı veya başka bir kitleyle ayırıcı tanısı gerektiğinde ultrasonografi, BT veya MR gibi görüntüleme yöntemleri kullanılabilir.
Her ranulada ultrason, BT veya MR gerekir mi?
Hayır. Küçük ve tipik oral ranulada görüntüleme her zaman gerekli değildir. Derin, büyük, tekrarlayan, boyuna uzanan veya klinik görünümü atipik lezyonlarda ultrasonografi, BT veya MR lezyonun yayılımını ve ayırıcı tanıyı değerlendirmeye yardımcı olabilir.
Ranula kendiliğinden geçebilir mi?
Bazı küçük ranulalar, özellikle bebek ve çocuklarda, kendiliğinden gerileyebilir. Bununla birlikte kalıcı, tekrarlayan, büyüyen veya konuşma, yutma ve solunumu etkileyen lezyonlarda tedavi değerlendirilir.
Ranula her zaman ameliyat edilir mi?
Hayır. Küçük ve belirti oluşturmayan seçilmiş ranulalarda izlem düşünülebilir. Basit oral ranulada marsupiyalizasyon veya mikromarsupiyalizasyon gibi daha koruyucu yöntemler bazı hastalarda kullanılabilir; tekrarlayan veya plunging ranulalarda ise sublingual bezin çıkarılması daha definitif bir seçenek olarak değerlendirilir.
Ranulada marsupiyalizasyon nedir?
Marsupiyalizasyon, ranula boşluğunun ağız içine açık bir drenaj yolu oluşturacak şekilde cerrahi olarak açılmasıdır. Seçilmiş basit oral ranulalarda kullanılabilir ancak sublingual bezin çıkarıldığı tedavilere göre nüks oranları daha yüksek ve değişken olabilir.
Plunging ranula nasıl tedavi edilir?
Plunging ranulada tedavi çoğunlukla tükürük kaçağının kaynağı olan aynı taraftaki sublingual bezin ele alınmasına yöneliktir. Uygun hastalarda ağız içinden sublingual bez çıkarılarak boyundaki ranula komponenti boşaltılabilir veya izlenebilir; cerrahi yaklaşım lezyonun yayılımına göre kişiselleştirilir.
Ranula tekrarlar mı?
Evet. Ranula tedaviden sonra tekrarlayabilir ve nüks riski kullanılan yönteme göre değişir. Güncel sistematik incelemelerde aynı taraftaki sublingual bezin çıkarıldığı tedaviler en düşük nüks oranlarıyla ilişkilendirilmiştir; bu nedenle özellikle tekrarlayan ve plunging ranulalarda tedavi planı buna göre yapılabilir.