İzmir Trakeostomi ve Trakeotomi

Hava Yolu • Trakea • Baş ve Boyun Cerrahisi

Trakeostomi, boynun ön bölümünden doğrudan trakeaya bir hava yolu oluşturulmasıdır. Akut üst hava yolu tıkanıklığı, uzun süreli mekanik ventilasyon, sekresyon yönetimi veya bazı baş-boyun cerrahileri nedeniyle geçici ya da uzun süreli olarak gerekebilir.

İzmir'de trakeostomi ve trakeotomi hakkında hazırlanan bu rehber; dispne ve üst hava yolu tıkanıklığının önemli belirtilerini, trakeostominin neden açıldığını, trakeotomi-trakeostomi terminolojisini, krikotirotomi ve perkütan trakeostomiyi, kanül tiplerini, kaf kullanımını, nemlendirme, aspirasyon, kanül değişimi ve olası komplikasyonları güncel yaklaşımla ele almaktadır.

Temel amaç Üst hava yolunu bypass ederek doğrudan trakeal hava yolu ve gerektiğinde ventilasyon erişimi sağlamak

Geçici veya kalıcı Trakeostominin süresi altta yatan hastalığa ve hastanın üst hava yolunu yeniden kullanabilmesine göre değişir

Bakım kritik Nemlendirme, sekresyon yönetimi, uygun kanül bakımı ve acil durum planı trakeostomi güvenliğinin temel parçalarıdır

Dispne Nedir?

Kısa yanıt: Dispne, kişinin nefes almakta güçlük, hava açlığı veya rahat nefes alamama hissi yaşamasıdır. Tek başına bir hastalık değil, çok farklı hastalıkların belirtisidir.

Solunum güçlüğünün nedeni üst hava yolu, akciğerler, kalp-dolaşım sistemi, nöromüsküler hastalıklar, metabolik problemler veya başka sistemik nedenlerden kaynaklanabilir.

Bu nedenle dispnenin yalnız KBB kaynaklı olduğu varsayılmamalıdır.

Akut dispne acil değerlendirme gerektirebilir: Ani başlayan ciddi nefes darlığı, stridor, konuşamama, morarma, bilinç değişikliği veya hızla kötüleşen solunum sıkıntısında hava yolunun gecikmeden değerlendirilmesi gerekir.

Nefes Darlığının Üst Hava Yolundan Kaynaklandığı Nasıl Anlaşılır?

Üst hava yolu daralmasında özellikle inspirasyon yani nefes alma sırasında belirgin zorlanma ve stridor adı verilen tiz solunum sesi görülebilir.

İnspiratuvar stridor Özellikle larinks ve üst trakea seviyesindeki belirgin daralmayı düşündürebilir.

Göğüs ve boyunda çekilmeler Suprasternal, supraklaviküler veya interkostal retraksiyonlar görülebilir.

Ses değişikliği Larinks ve vokal kord hastalıklarında ses kısıklığı eşlik edebilir.

Tükürüğü yutamama Ciddi üst hava yolu enfeksiyonu veya obstrüksiyonda önemli alarm bulgusu olabilir.

Üst hava yolu tıkanıklığının nedenleri nelerdir?

Yabancı Cisim

Özellikle ani başlayan solunum sıkıntısında akla gelmesi gereken acil nedenlerden biridir.

Anjiyoödem ve Anafilaksi

Dil, farinks ve larinkste hızlı ödem oluşturarak hava yolunu tehdit edebilir.

Enfeksiyon

Derin boyun enfeksiyonları, epiglottik-laringeal enfeksiyonlar ve ciddi orofarengeal enfeksiyonlar hava yolunu daraltabilir.

Travma ve Yanık

Larinks travması, yüz-boyun travması veya inhalasyon yanıkları akut hava yolu ödemine yol açabilir.

Vokal Kord Paralizisi

Özellikle iki taraflı vokal kord hareket bozukluğu inspiratuvar hava yolu daralmasına neden olabilir.

Tümörler

Larinks, hipofarinks veya trakeayı daraltan kitleler daha yavaş ilerleyen hava yolu problemi oluşturabilir.

Trakeostomi Nedir?

Kısa yanıt: Trakeostomi, boynun ön bölümünden doğrudan trakeaya bir açıklık oluşturularak solunum yoluna erişim sağlanmasıdır.

Açıklığın içerisine çoğunlukla bir trakeostomi kanülü yerleştirilir.

Böylece hava burun, ağız, farinks ve larinksin bir bölümünü bypass ederek doğrudan trakeaya ulaşabilir.

Trakeostomi acil hava yolu amacıyla yapılabileceği gibi yoğun bakımda uzun süreli ventilasyon veya sekresyon yönetimi için elektif biçimde de planlanabilir.

Trakeotomi ile Trakeostomi Arasındaki Fark Nedir?

Kısa yanıt: Teknik anlamda trakeotomi trakeanın açılması işlemini; trakeostomi ise trakeayla dış ortam arasında oluşturulan açıklığı veya stomayı ifade edebilir. Ancak güncel klinik kullanımda terimler sıklıkla birbirinin yerine kullanılmaktadır.

Bu nedenle bir kaynakta “trakeotomi ameliyatı”, başka bir kaynakta ise aynı prosedür için “trakeostomi açılması” ifadesi görülebilir.

Total larinjektomi sonrası durum farklıdır: Total larinjektomide larinks çıkarılır ve trakea boyun cildine kalıcı biçimde ağızlaştırılır. Bu hastalarda ağız ve burun artık akciğerlerle bağlantılı değildir ve solunum yalnız boyundaki stomadan gerçekleşir.

Trakeostomi Neden Açılır?

Günümüzde trakeostominin yalnızca üst hava yolu tıkanıklığını bypass etmek için değil, yoğun bakım ve uzun süreli hava yolu yönetimi için de çok sayıda endikasyonu bulunmaktadır.

Üst Hava Yolu Obstrüksiyonu

Tümör, ciddi ödem, travma, bilateral vokal kord paralizisi veya başka nedenlerle üst hava yolunun güvenli olmaması halinde gerekebilir.

Uzun Süreli Ventilasyon

Mekanik ventilasyonun uzun süre devam edeceğinin öngörüldüğü yoğun bakım hastalarında trakeostomi değerlendirilebilir.

Sekresyon Yönetimi

Öksürük gücü yetersiz veya bronşiyal sekresyonlarını temizlemekte zorlanan hastalarda doğrudan aspirasyon ve solunum fizyoterapisini kolaylaştırabilir.

Nöromüsküler Hastalık

Uzun süreli ventilasyon veya sekresyon temizliği gerektiren nöromüsküler hastalıklarda kullanılabilir.

Baş-Boyun Cerrahisi

Ameliyat sonrasında hava yolu ödemi veya obstrüksiyon beklenen bazı büyük baş-boyun cerrahilerinde planlı trakeostomi yapılabilir.

Diğer Seçilmiş Durumlar

Hava yolunun korunması, ciddi yüz travması veya diğer yöntemlere dirençli bazı kronik hava yolu problemlerinde değerlendirilebilir.

Uzun Süre Entübe Hastaya Trakeostomi Ne Zaman Açılır?

Kısa yanıt: Bütün hastalar için geçerli kesin bir “7. gün” veya “10. gün” kuralı yoktur. Zamanlama hastanın klinik durumuna göre bireyselleştirilir.

Trakeostomi; uzun süreli endotrakeal entübasyona göre hasta konforunu artırabilir, sedasyon gereksinimini azaltabilir, sekresyon temizliğini ve ventilatörden ayrılma sürecini kolaylaştırabilir.

Ancak gereğinden erken trakeostomi yapılması, kısa süre içerisinde ekstübe olabilecek hastaya gereksiz invaziv işlem uygulanmasına da neden olabilir.

Güncel verilerde ideal zamanlama halen tartışmalıdır: Erken trakeostominin yoğun bakım süresini veya mekanik ventilasyon süresini azaltabileceğini gösteren çalışmalar bulunmakla birlikte mortalite ve diğer sonuçlarda kanıtlar tutarlı değildir. Bu nedenle zamanlama beklenen ventilasyon süresi ve hastanın genel seyriyle birlikte değerlendirilir.

Krikotirotomi Nedir?

Kısa yanıt: Krikotirotomi, hayatı tehdit eden kritik bir hava yolu acilinde krikotiroid membran üzerinden acil ön boyun hava yolu oluşturulmasıdır.

Özellikle hastanın standart yöntemlerle entübe edilemediği ve yeterli oksijenlenmenin de sağlanamadığı “cannot intubate, cannot oxygenate” durumlarında eğitimli hava yolu ekipleri tarafından uygulanabilecek kurtarıcı girişimlerden biridir.

Krikotirotomi ile elektif trakeostomi aynı işlem değildir. Krikotirotomi acil hava yolu erişimini hızla sağlayabilmek amacıyla kullanılır ve hasta stabilize olduktan sonra sonraki hava yolu planı ayrıca değerlendirilir.

Krikotirotomi bir hasta veya yakının kendi başına uygulayacağı yöntem değildir: Bu işlem yalnız yaşamı tehdit eden hava yolu acillerinde eğitimli sağlık ekibi tarafından gerçekleştirilir.

Cerrahi ve Perkütan Trakeostomi Arasındaki Fark Nedir?

Açık Cerrahi Trakeostomi

Boyun dokularının cerrahi olarak diseke edilerek trakeanın doğrudan görülmesi ve uygun seviyeden hava yolu oluşturulmasıdır.

Perkütan Dilatasyonel Trakeostomi

Özellikle yoğun bakımda uygun seçilmiş hastalarda küçük bir boyun girişinden kılavuz ve dilatasyon sistemiyle trakeal açıklık oluşturulmasıdır.

Perkütan trakeostomi körleme mi yapılır?

Güncel uygulamada prosedürü yalnız dış anatomik işaretlere dayanarak “körleme işlem” olarak tanımlamak doğru değildir.

Ultrasonografi ile trakeanın, tiroidin, boyun damarlarının ve trakeaya kadar olan mesafenin değerlendirilmesi mümkün olabilir. Bronkoskopi ise trakea içinden giriş yerinin ve kanül pozisyonunun kontrol edilmesine yardımcı olabilir.

Cerrahi veya perkütan yöntem seçimi: Hastanın boyun anatomisi, obezite, geçirilmiş cerrahi, kanama riski, hava yolu özellikleri, yoğun bakım koşulları ve ekibin deneyimine göre belirlenir.

Çocuklarda Trakeostomi Erişkinlerden Farklı mıdır?

Evet. Çocukların trakeası daha küçük, yumuşak ve hareketlidir. Boyundaki anatomik yapıların birbirine yakınlığı nedeniyle pediatrik trakeostomi erişkinden farklı teknik ve bakım özellikleri taşır.

Çocuklarda trakeostomi; doğumsal veya edinilmiş hava yolu darlıkları, uzun süreli ventilasyon gereksinimi, nörolojik ve nöromüsküler hastalıklar veya sekresyon yönetimi gibi nedenlerle açılabilir.

Pediatrik trakeostomi bakımı özel eğitim gerektirir: Çocuklarda kanülün çıkması veya tıkanması çok kısa sürede ciddi solunum sıkıntısına neden olabileceğinden aile ve bakım verenlerin hastaya özel acil durum eğitimi alması önemlidir.

Trakeostomi Kanülü Nedir ve Hangi Tipleri Vardır?

Trakeostomi kanülü oluşturulan stomanın açık kalmasını ve hava yoluyla doğrudan bağlantının sürdürülmesini sağlayan tüptür.

Günümüzde kanül seçimi hastanın ventilasyon ihtiyacına, trakea boyutuna, sekresyonlarına, konuşma ve yutma durumuna göre yapılır.

Kaflı Kanül

Distal bölümünde şişirilebilir bir balon bulunur. Pozitif basınçlı ventilasyonda hava kaçağını azaltmak amacıyla kullanılabilir.

Kafsız Kanül

Mekanik ventilasyon gereksinimi olmayan ve üst hava yolunu uygun biçimde kullanabilen bazı hastalarda tercih edilebilir.

İç Kanüllü Sistem

Çıkarılıp temizlenebilen veya değiştirilebilen iç kanül, sekresyonla tıkanma durumunda bakım kolaylığı sağlayabilir.

Fenestre Kanül

Uygun hastalarda hava akımının larinkse yönlenmesine katkı sağlayarak konuşmayı kolaylaştırmak amacıyla kullanılabilir.

Tek bir “en iyi kanül” yoktur: Kanülün çapı, uzunluğu, eğimi, kaf özellikleri ve iç kanül yapısı hastanın anatomisi ve klinik gereksinimine göre seçilmelidir.

Kaflı Trakeostomi Kanülü Ne İşe Yarar?

Kaf, kanülün trakea içerisinde kalan ucunun çevresinde şişirilen küçük bir balondur.

Temel amaçlarından biri mekanik ventilasyon sırasında verilen havanın kanül çevresinden üst hava yoluna kaçmasını azaltmaktır.

Önemli: Kaf aspirasyonu tamamen engelleyen bir bariyer değildir. Şişirilmiş kaf aspirasyon riskini azaltabilir fakat mikroaspirasyon yine oluşabilir.

Kaf basıncı neden önemlidir?

Kafın gereğinden fazla şişirilmesi trakea mukozasına bası yaparak ülserasyon, trakeal stenoz, trakeomalazi veya fistül gibi komplikasyon risklerini artırabilir.

Çok düşük basınç ise ventilasyon sırasında hava kaçağına ve sekresyonların kaf çevresinden aşağı geçmesine katkıda bulunabilir.

Bu nedenle kaf basıncı “daha çok hava daha güvenlidir” yaklaşımıyla değil, manometre ile hastaya ve kullanılan kanül sistemine uygun aralıkta kontrol edilir.

Trakeostomi Bakımı Nasıl Yapılır?

Trakeostomi burun ve üst hava yollarının havayı filtreleme, ısıtma ve nemlendirme fonksiyonlarını bypass eder.

Bu nedenle trakeostomili hastada sekresyonların koyulaşmasını ve kanül tıkanmasını önlemek bakımın temel hedeflerinden biridir.

Nemlendirme sağlanır Hastanın durumuna göre HME, aktif ısıtılmış nemlendirme veya başka uygun nemlendirme sistemleri kullanılabilir.

Sekresyonlar izlenir Balgam miktarı, kıvamı, rengi ve kanülün ne sıklıkta aspirasyon gerektirdiği takip edilir.

Kanül ve stoma kontrol edilir Kanül açıklığı, iç kanül, sabitleme sistemi ve stoma çevresi düzenli değerlendirilir.

Nemlendirme neden bu kadar önemlidir?

Kuru hava trakeal sekresyonların koyulaşmasına ve kabuklaşmasına neden olabilir.

Bu durum kanül içerisinde tıkaç oluşmasına ve ciddi solunum sıkıntısına kadar ilerleyebilir.

Eski ev bakım yöntemleri kullanılmamalıdır: Kanülün üzerine sürekli ıslak bez koymak, kanülü alkolle yakarak sterilize etmek veya kanül materyaline uygunluğu bilinmeyen kimyasallarla temizlemek modern standart trakeostomi bakımının parçası değildir. Kullanılan kanülün üretici temizleme talimatları izlenmelidir.

Trakeostomili Hastada Aspirasyon Nasıl Planlanır?

Kısa yanıt: Trakeal aspirasyon belirli saatlerde otomatik yapılmak yerine hastanın sekresyon yüküne ve klinik bulgularına göre uygulanır.

Aspirasyon gereksinimini düşündüren bulgular

Görünür sekresyon Kanül içerisinde biriken balgam aspirasyon gereksinimini gösterebilir.

Gürültülü solunum Sekresyon nedeniyle trakeostomiden gelen solunum sesi değişebilir.

Öksürükle temizleyememe Zayıf öksürük refleksi bulunan hastalarda sekresyonların yardımla uzaklaştırılması gerekebilir.

Hava yolu direncinde artış Ventilatörde artan basınç veya solunum güçlüğü kanül içi sekresyonu düşündürebilir.

Güncel aspirasyon prensipleri: Açık sistem aspirasyonda uygun steril teknik kullanılır. Kateter gereğinden derine ilerletilmemeli ve tek aspirasyon uygulaması genellikle 15 saniyeyi aşmamalıdır.

Aspirasyon öncesi trakeaya serum fizyolojik verilir mi?

Rutin olarak hayır. Güncel solunum bakım kılavuzları aspirasyon sırasında trakeaya rutin serum fizyolojik instilasyonundan genel olarak kaçınılmasını önermektedir.

Trakeostomi Kanülü Ne Zaman Değiştirilir?

İlk trakeostomi kanülü değişimi ile uzun süredir oturmuş bir stomadaki rutin kanül değişimi aynı risk düzeyinde değildir.

Yeni trakeostomide ilk değişim özel dikkat gerektirir: Cilt ile trakea arasındaki yol henüz tam yerleşmemişken kanül çıkarıldığında yeni kanül trakea yerine yumuşak dokulara ilerleyerek “yalancı yol” oluşturabilir ve hava yolu kaybedilebilir.

Açık cerrahi trakeostomilerde traktın ilk günlerde giderek daha stabil hale gelmesi beklenir ve ilk tüp değişimi çoğunlukla deneyimli hava yolu ekibi tarafından gerçekleştirilir.

Perkütan trakeostomilerde traktın özellikleri farklı olabileceğinden ilk değişimin zamanlaması ayrıca planlanır.

“3 ay dolduktan sonra kanül rahatça çıkarılabilir” şeklinde sabit bir kural yoktur: Güvenli kanül değişimi stomanın yaşı kadar trakeostominin tipi, boyun anatomisi, hastanın ventilasyon bağımlılığı ve önceki değişimlerin güçlüğüne bağlıdır.

Daha sonraki kanül değişimleri ne sıklıkta yapılır?

Kanülün materyali ve modeli, iç kanül bulunması, sekresyon yükü, enfeksiyon, granülasyon dokusu ve üretici önerileri değişim aralığını belirler.

Trakeostomili Hasta Konuşabilir ve Yemek Yiyebilir mi?

Trakeostomi bulunması kişinin mutlaka konuşamayacağı veya ağızdan beslenemeyeceği anlamına gelmez.

Konuşma

Ses oluşabilmesi için ekshale havanın larinksten ve ses tellerinden geçmesi gerekir.

Uygun hastalarda kafın kontrollü indirilmesi, kanülün küçültülmesi, fenestrasyon veya tek yönlü konuşma valfleri ses oluşmasını sağlayabilir.

Yutma

Yutma güvenliği hastanın nörolojik durumu, larinks fonksiyonu, sekresyon kontrolü ve öksürük gücü gibi birçok faktöre bağlıdır.

Kafın şişirilmiş olması güvenli yutma garantisi değildir: Gerektiğinde konuşma ve yutma terapisti değerlendirmesi, FEES veya diğer yutma incelemeleriyle aspirasyon riski değerlendirilebilir.

Trakeostominin Olası Komplikasyonları Nelerdir?

Kanama İşlem sırasında veya sonrasında küçük veya nadiren ciddi kanamalar gelişebilir.

Kanülün tıkanması Koyu sekresyon ve kabuklar kanülü tamamen tıkayarak hava yolu aciline neden olabilir.

Kanülün yerinden çıkması Özellikle yeni trakeostomide kanül dislokasyonu ciddi hava yolu kaybına yol açabilir.

Enfeksiyon Stoma çevresinde veya alt solunum yollarında enfeksiyon gelişebilir.

Granülasyon dokusu Stoma veya trakea içerisinde aşırı granülasyon kanama ve hava yolu problemleri oluşturabilir.

Trakeal stenoz Uzun dönemde trakeada nedbeleşme ve daralma gelişebilir.

Trakeomalazi Uzun süreli bası ve diğer faktörler trakeal kıkırdak desteğini etkileyebilir.

Fistül Trakeoözofageal veya çok nadiren ciddi trakeo-innominat arter fistülü gibi komplikasyonlar oluşabilir.

Trakeostomiden yeni başlayan veya belirgin miktarda taze kan gelmesi önemlidir: Özellikle pulsatil veya açıklanamayan kanama nadir fakat hayatı tehdit eden damar komplikasyonlarının belirtisi olabileceğinden acil değerlendirme gerektirir.

Trakeostomi Kanülü Tıkanırsa Ne Olur?

Kanül tıkanması trakeostomili hastadaki en önemli önlenebilir hava yolu acillerinden biridir.

Koyu sekresyon, mukus tıkacı, yetersiz nemlendirme veya iç kanülün tıkanması hava akımını azaltabilir.

Şu bulgular acil kabul edilmelidir:

Aniden artan solunum güçlüğü,
Trakeostomiden hava geçmemesi,
Kanül içerisinden aspirasyon kateterinin ilerlememesi,
Morarma veya oksijen düşmesi,
Bilinç değişikliği,
Kanülün belirgin biçimde yerinden çıkması,
Ventilatörde ani yüksek basınç veya düşük tidal hacim alarmları.

Hastanede ve evde trakeostomiyle izlenen hastaların kişiye özel acil durum planı bulunmalı; hasta yakınları yalnız kendilerine eğitim verilen işlemleri uygulamalıdır.

Yeni açılmış trakeostomi farklıdır: Henüz olgunlaşmamış stoma bulunan hastada kanülü gelişigüzel çıkarıp tekrar yerleştirmeye çalışmak yalancı yol oluşturabilir. Solunum sıkıntısında acil profesyonel yardım gerekir.

Trakeostomi Kanülü Ne Zaman Çıkarılabilir?

Kısa yanıt: Trakeostominin açılmasına neden olan problem ortadan kalkmış, hasta güvenli üst hava yoluna sahip ve ventilasyon desteğine gereksinim duymuyorsa dekanülasyon değerlendirilebilir.

Üst hava yolu değerlendirilir Burun, farinks, larinks ve trakeanın yeterli hava geçişine izin verip vermediği değerlendirilir.

Solunum ve sekresyon kontrol edilir Ventilasyon desteği, oksijen ihtiyacı, öksürük ve sekresyon temizleme kapasitesi değerlendirilir.

Dekanülasyon protokolü uygulanır Uygun hastada kaf indirme, kanül küçültme veya kapatma denemeleri gibi basamaklar multidisipliner planla uygulanabilir.

Dekanülasyon yalnız “hasta artık kanülü istemiyor” veya “uzun süredir kanülü var” gerekçesiyle yapılmaz.

AARC kılavuzu trakeostomi hastalarının multidisipliner ekip ve protokol temelli dekanülasyon süreçleriyle yönetilmesini desteklemektedir.

İzmir'de Trakeostomi ve Trakeotomi Değerlendirmesi

İzmir'de trakeostomi veya trakeotomi değerlendirmesinde öncelikle hastanın neden trakeostomiye gereksinim duyduğu belirlenmelidir.

Prof. Dr. Raşit Midilli tarafından yapılacak KBB ve baş-boyun değerlendirmesinde üst hava yolu tıkanıklığının nedeni, larinks ve vokal kord hareketleri, trakeal hava yolu, mevcut kanül tipi ve hastanın dekanülasyona uygunluğu klinik gereksinime göre değerlendirilebilir.

Akut üst hava yolu darlığı olan hastalarda öncelik güvenli hava yolunun sağlanmasıdır. Elektif trakeostomi gereksiniminde ise açık cerrahi veya uygun hastada perkütan yaklaşım klinik koşullara göre değerlendirilebilir.

Uzun süre trakeostomi kullanan hastalarda kanül boyutu ve tipi, kaf gereksinimi, sekresyon yönetimi, stoma ve trakeal komplikasyonlar, konuşma ve yutma fonksiyonları birlikte ele alınabilir.

Kanülün çıkarılması planlanıyorsa yalnız stomanın görünümüne değil; üst hava yolu açıklığına, solunum desteği gereksinimine, öksürük gücüne ve sekresyon yönetimine göre dekanülasyon planı yapılır.

Trakeostomi ile İlişkili KBB Konuları

Larinks Hastalıkları

Vokal kord paralizisi, laringeal darlık ve tümörler üst hava yolu obstrüksiyonuna neden olabilir.

Uyku Apnesi

Günümüzde trakeostomi OSA için yalnız çok seçilmiş ve diğer tedavilere dirençli ağır durumlarda düşünülen ileri hava yolu seçeneklerinden biridir.

Baş ve Boyun Cerrahisi

Büyük baş-boyun ameliyatlarında postoperatif hava yolu güvenliği için geçici veya kalıcı stoma gerekebilir.

KBB Değerlendirmesi

Trakeostomi, kanül ve üst hava yolu değerlendirmesi için iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

İletişim bilgileri →

Trakeostomi veya trakeal hava yolu değerlendirmesi mi gerekiyor?

Prof. Dr. Raşit Midilli'nin iletişim ve muayene bilgilerine ulaşabilirsiniz.

İletişime geçin →

Trakeostomi ve Trakeotomi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Trakeostomi nedir?

Trakeostomi, boynun ön kısmından trakeaya bir açıklık oluşturularak solunum yolu erişimi sağlanmasıdır. Güncel klinik kullanımda “trakeostomi” ve “trakeotomi” terimleri çoğu zaman birbirinin yerine kullanılabilse de teknik olarak trakeotomi trakeaya yapılan kesi işlemini, trakeostomi ise oluşturulan açıklığı veya stoma durumunu ifade edebilir.

Trakeostomi neden açılır?

Üst hava yolu tıkanıklığı, uzun süreli mekanik ventilasyon gereksinimi, sekresyonların temizlenmesini kolaylaştırma, hava yolunun korunması ve bazı baş-boyun cerrahileri başlıca nedenlerdir. Karar hastanın hava yolu, ventilasyon ihtiyacı, prognozu ve bakım hedefleri birlikte değerlendirilerek verilir.

Trakeotomi ile trakeostomi arasındaki fark nedir?

Teknik olarak trakeotomi trakeanın cerrahi olarak açılması işlemini, trakeostomi ise trakeayla cilt arasında oluşturulan açıklığı ifade edebilir. Bununla birlikte güncel tıbbi literatürde ve klinik uygulamada iki terim sıklıkla birbirinin yerine kullanılmaktadır.

Krikotirotomi nedir?

Krikotirotomi, kritik bir hava yolu acilinde krikotiroid membran üzerinden acil ön boyun hava yolu oluşturulmasıdır. Özellikle hastanın entübe edilemediği ve yeterli oksijenlenmenin sağlanamadığı yaşamı tehdit eden durumlarda eğitimli ekipler tarafından uygulanır; rutin trakeostominin alternatifi olarak planlanan bir işlem değildir.

Perkütan trakeostomi nedir?

Perkütan dilatasyonel trakeostomi, özellikle yoğun bakımda seçilmiş hastalarda küçük bir boyun girişinden kılavuz ve dilatasyon teknikleri kullanılarak trakeostomi oluşturulmasıdır. Güncel uygulamada anatomik değerlendirme, ultrasonografi ve gerektiğinde bronkoskopi rehberliği işlem güvenliğini artırmak amacıyla kullanılabilir.

Uzun süre entübe kalan hastaya trakeostomi ne zaman açılır?

Bütün hastalar için geçerli tek bir gün sınırı yoktur. Trakeostomi zamanlaması beklenen ventilasyon süresi, hastalığın seyri, ekstübasyon olasılığı, nörolojik durum, sekresyon yönetimi ve genel prognoza göre belirlenir. Erken ve geç trakeostominin avantajları konusunda çalışmalar farklı sonuçlar verdiği için karar bireyselleştirilir.

Kaflı trakeostomi kanülü aspirasyonu tamamen önler mi?

Hayır. Şişirilmiş kaf pozitif basınçlı ventilasyon için hava yolu sızdırmazlığı sağlar ve aspirasyona karşı belirli ölçüde koruma sunabilir ancak mikroaspirasyonu tamamen engellemez. Yutma güvenliği yalnız kafın şişirilmiş olup olmadığına bakılarak değerlendirilemez.

Trakeostomi kanülü ne zaman değiştirilir?

İlk kanül değişiminin zamanı trakeostominin cerrahi veya perkütan yapılmasına, hastanın anatomisine ve klinik durumuna göre değişir ve deneyimli ekip tarafından planlanmalıdır. Yeni oluşturulmuş trakeostomi hattında erken kanül değişimi yalancı yol ve hava yolu kaybı riski taşır; sonraki değişim aralıkları kanül tipine, üretici önerilerine ve klinik gereksinime göre belirlenir.

Trakeostomi bakımında nemlendirme neden önemlidir?

Trakeostomi burun ve üst hava yollarının havayı ısıtma ve nemlendirme işlevini bypass eder. Yetersiz nemlendirme sekresyonların koyulaşmasına, kabuklanmaya ve kanülün tıkanmasına neden olabilir. Uygun aktif veya pasif nemlendirme, yeterli hidrasyon ve kanül bakımının kişiye göre planlanması önemlidir.

Trakeostomili hastada aspirasyon işlemi ne zaman yapılır?

Aspirasyon işlemi görünür veya işitilebilir sekresyon, öksürükle temizlenemeyen balgam, hava yolu direncinde artış veya kanül açıklığıyla ilgili klinik bulgular olduğunda gereksinime göre yapılır. Açık aspirasyonda uygun steril teknik kullanılmalı ve her aspirasyon uygulaması genellikle 15 saniyeyi aşmamalıdır; trakeaya rutin serum fizyolojik verilmesi önerilmez.

Trakeostomi kanülü tıkanırsa ne yapılmalıdır?

Trakeostomi kanülü tıkanması yaşamı tehdit eden bir hava yolu acilidir. Solunum güçlüğü, kanülden hava geçmemesi veya aspirasyon kateterinin kanülden ilerlememesi durumunda eğitimli bakım verenler hastaya özel acil trakeostomi planını uygulamalı ve acil yardım çağırmalıdır. Yeni trakeostomilerde kanülün gelişigüzel çıkarılması yalancı yol ve hava yolu kaybına yol açabileceğinden özellikle tehlikelidir.

Trakeostomi kalıcı mıdır?

Her trakeostomi kalıcı değildir. Trakeostominin açılmasına neden olan problem düzeldiğinde, hasta üst hava yolundan güvenli nefes alabiliyor, sekresyonlarını yönetebiliyor ve ventilasyon desteğine gereksinim duymuyorsa kontrollü bir dekanülasyon süreciyle kanül çıkarılabilir. Bazı hastalarda ise uzun süreli veya kalıcı trakeostomi gerekebilir.