Otitis media, kulak zarının arkasında bulunan orta kulak boşluğunu etkileyen farklı hastalıkların genel adıdır. Akut orta kulak enfeksiyonundan enfeksiyon bulgusu olmadan gelişen orta kulak sıvısına ve kronik kulak hastalıklarına kadar birbirinden farklı klinik tablolar bu grupta değerlendirilir.
İzmir'de otitis media ve orta kulak iltihabı tedavisi hakkında bilgi arayanlar için hazırlanan bu rehber; akut otitis media, seröz veya efüzyonlu otitis media, tekrarlayan orta kulak enfeksiyonları, kronik otitis media, kolesteatom, işitme kaybı, timpanometri, ventilasyon tüpü ve cerrahi tedavi seçeneklerini kapsamlı biçimde ele almaktadır.
Otitis Media Nedir?
Orta kulak; kulak zarı ile iç kulak arasında bulunan, çekiç, örs ve üzengi adı verilen işitme kemikçiklerini içeren hava dolu bir boşluktur.
Bu boşluk, östaki tüpü aracılığıyla geniz bölgesine bağlanır. Östaki tüpünün önemli görevlerinden biri orta kulak ile dış ortam arasındaki basıncın dengelenmesine yardımcı olmaktır.
Özellikle çocuklarda östaki tüpünün anatomik ve fonksiyonel özellikleri nedeniyle orta kulak enfeksiyonları ve orta kulakta sıvı birikmesi erişkinlere göre daha sık görülebilir.
Otitis Media Türleri Nelerdir?
Orta kulak hastalıklarını birbirinden ayırmak önemlidir. Çünkü akut enfeksiyon, enfeksiyon olmadan orta kulakta sıvı bulunması ve kronik kulak hastalığı aynı şekilde tedavi edilmez.
Akut Otitis Media
Hızlı başlayan kulak ağrısı ve orta kulakta inflamasyonla seyreden akut enfeksiyon tablosudur. Özellikle çocukluk çağında sık görülür.
Akut otiti inceleyin →Seröz / Efüzyonlu Otitis Media
Akut enfeksiyon bulguları olmadan orta kulakta sıvı bulunmasıdır. Özellikle işitme azalması ve kulakta dolgunluk oluşturabilir.
Seröz otiti inceleyin →Rekürren Akut Otitis Media
Belirli bir dönem içerisinde birden fazla ayrı akut orta kulak enfeksiyonu atağının meydana gelmesidir.
Tekrarlayan otiti inceleyin →Kronik Otitis Media
Kulak zarında perforasyon, tekrarlayan akıntı, orta kulak yapılarında kronik değişiklikler ve işitme kaybıyla seyredebilir.
Kronik otiti inceleyin →Akut Otitis Media Nedir?
Akut otitis media çoğu zaman üst solunum yolu enfeksiyonu sonrasında gelişir. Burun ve nazofarenksteki inflamasyon östaki tüpünün fonksiyonunu etkileyerek orta kulak havalanmasını bozabilir.
Orta kulakta sıvı birikmesi ve inflamasyon kulak zarında basınç oluşturabilir. Bu durum ağrı, işitmede geçici azalma ve bazı çocuklarda ateşe neden olabilir.
Akut otitis media yalnızca bakterilerden mi kaynaklanır?
Hayır. Akut otitis media gelişiminde viral üst solunum yolu enfeksiyonları ve bakteriler birlikte rol oynayabilir. Bu nedenle her akut otitis media vakasının aynı şekilde tedavi edilmesi gerekmez.
Akut Otitis Media Belirtileri Nelerdir?
Akut Otitis Media Tanısı Nasıl Konulur?
Akut otitis media tanısı yalnızca kulak ağrısına veya kulak zarının kırmızı görünmesine dayanmaz. Kulak zarının ayrıntılı değerlendirilmesi ve orta kulak efüzyonunun gösterilmesi önemlidir.
Akut Otitis Media Tedavisi Nasıl Yapılır?
Tedavi; hastanın yaşı, kulak ağrısının şiddeti, ateş, enfeksiyonun tek veya çift taraflı olması, kulak akıntısının bulunması ve çocuğun genel sağlık durumuna göre planlanır.
Ağrı Kontrolü
Akut otitis mediada ağrı tedavinin önemli parçalarından biridir. Yaşa ve hastanın sağlık durumuna uygun analjezik tedavi planlanabilir.
Yakın Takip
Uygun yaş grubundaki hafif ve komplike olmayan bazı vakalarda antibiyotik başlanmadan yakın klinik takip değerlendirilebilir.
Antibiyotik Tedavisi
Şiddetli belirtiler, belirli yaş grupları, iki taraflı enfeksiyon, otore veya başka risk faktörlerinin bulunduğu hastalarda antibiyotik tedavisi gerekebilir.
Yeniden Değerlendirme
Yakın takip edilen veya tedavi başlanan hastada belirtilerin kötüleşmesi ya da beklenen sürede düzelmemesi halinde yeniden muayene gerekebilir.
Dekonjestan ve antihistaminikler akut otitis mediayı tedavi eder mi?
Dekonjestan ve antihistaminiklerin akut otitis media belirtilerini rutin olarak iyileştirdiğini gösteren yeterli kanıt bulunmamaktadır. Bu ilaçların kullanımı eşlik eden farklı bir hastalığın varlığına göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Seröz Otitis Media veya Efüzyonlu Otitis Media Nedir?
Efüzyonlu otitis media özellikle çocuklarda sık görülür. Üst solunum yolu enfeksiyonundan veya akut otitis media atağından sonra orta kulakta kalan sıvı zaman içerisinde kendiliğinden kaybolabilir.
Östaki tüpünün yeterli havalandırmayı sağlayamaması orta kulakta negatif basınç oluşmasına ve sıvı birikmesine katkıda bulunabilir.
Seröz otitis media enfeksiyon mudur?
OME'nin tanımlayıcı özelliği akut enfeksiyon bulgularının bulunmamasıdır. Bu nedenle akut otitis media ile aynı hastalık değildir ve antibiyotik yaklaşımı da farklıdır.
Kulakta Sıvı Birikmesinin Belirtileri Nelerdir?
Hafif veya yalnızca bir kulağı etkileyen efüzyonlarda çocuk herhangi bir yakınma ifade etmeyebilir. Bu nedenle sorun bazen ebeveyn veya öğretmen tarafından fark edilir.
Seröz Otitis Media Nasıl Teşhis Edilir?
Tanıda kulak muayenesi, kulak zarının hareketi, orta kulaktaki sıvı bulguları ve gerektiğinde odyolojik testler birlikte değerlendirilir.
Seröz otitis mediada timpanometri nasıl olur?
Orta kulakta sıvı bulunduğunda sıklıkla Tip B timpanogram görülebilir. Ancak düz timpanogramın nedeni değerlendirilirken dış kulak yolu hacmi ve kulak zarının durumu birlikte yorumlanmalıdır.
Östaki tüpü disfonksiyonunun daha erken veya farklı evrelerinde negatif orta kulak basıncını gösteren Tip C timpanogram da görülebilir.
Seröz Otitis Media Tedavisi Nasıl Yapılır?
Efüzyonlu otitis media çoğu çocukta zaman içerisinde kendiliğinden düzelebilir. Tedavi kararı yalnızca kulakta sıvı bulunmasına değil; süresine, işitme durumuna ve çocuğun günlük yaşam üzerindeki etkilenmesine göre verilmelidir.
İzlem
İşitme ve gelişim açısından özel risk taşımayan çocuklarda erken dönemde takip uygun olabilir.
İşitme Değerlendirmesi
Efüzyon uzuyorsa veya ebeveyn, öğretmen ya da çocuk işitmeyle ilgili sorun bildiriyorsa yaşa uygun işitme testi yapılabilir.
Otoinflasyon
Yönteme uyum sağlayabilecek bazı çocuklarda östaki tüpünü çalıştırmaya yönelik otoinflasyon uygulamaları değerlendirilebilir.
Ventilasyon Tüpü
Uzayan efüzyon ve buna eşlik eden işitme veya günlük yaşam sorunlarında seçilmiş hastalarda kulak tüpü gündeme gelebilir.
Kulakta sıvı 3 ay devam ederse ne olur?
Özellikle iki kulakta OME ile birlikte işitme kaybı bulunuyorsa yaklaşık 3 aylık dönemde işitmenin yeniden değerlendirilmesi önemlidir. İşitme azalması günlük yaşamı belirgin etkiliyorsa veya çocuk konuşma-dil gelişimi açısından risk grubundaysa daha erken müdahale de düşünülebilir.
Kulak Tüpü Ne Zaman Takılır?
Ventilasyon tüpü kulak zarına yerleştirilen küçük bir tüptür. Orta kulağın geçici olarak havalanmasını ve basınç eşitlenmesini sağlamaya yardımcı olur.
Her seröz otitte tüp gerekir mi?
Hayır. OME'nin önemli bölümü kendiliğinden düzelebilir. Bu nedenle özellikle kısa süreli efüzyonda ve belirgin işitme sorunu bulunmayan çocuklarda doğrudan cerrahi gerekli olmayabilir.
Kulak tüpü işitmeyi düzeltebilir mi?
Orta kulaktaki sıvıya bağlı iletim tipi işitme kaybında tüpün orta kulak havalanmasını sağlamasıyla işitme düzeyinde iyileşme görülebilir.
Tekrarlayan Akut Otitis Media Nedir?
Tekrarlayan enfeksiyonlarda yalnızca yeni antibiyotik verilmesi değil, enfeksiyon ataklarının gerçekten akut otitis media olup olmadığının doğrulanması ve hastalığa katkıda bulunan faktörlerin değerlendirilmesi önemlidir.
Kreş ve Yoğun Temas
Çok sayıda çocukla yakın temas solunum yolu enfeksiyonlarının sıklığını ve buna bağlı akut otitis media ataklarını artırabilir.
Tütün Dumanı
Pasif sigara maruziyeti çocuklarda orta kulak hastalıkları açısından değiştirilebilir risk faktörlerinden biridir.
Östaki Tüpü Fonksiyonu
Çocukluk çağındaki östaki tüpü anatomisi, üst solunum yolu enfeksiyonları ve geniz bölgesindeki inflamasyon hastalığa katkıda bulunabilir.
Nazal ve Nazofarengeal Sorunlar
Adenoid hipertrofisi, kronik burun tıkanıklığı veya bazı üst solunum yolu sorunları seçilmiş hastalarda ayrıca değerlendirilebilir.
Tekrarlayan otitte koruyucu antibiyotik kullanılır mı?
Güncel yaklaşımda uzun süreli profilaktik antibiyotik kullanımı rutin bir çözüm olarak tercih edilmez. Atakların sıklığı, gerçek otitis media tanısı, orta kulak efüzyonu ve diğer risk faktörleri birlikte değerlendirilir.
Kronik Otitis Media Nedir?
Kronik otitis media, kulak zarı ve orta kulakta uzun süreli yapısal ve inflamatuvar değişikliklerin ortaya çıktığı hastalık grubudur.
Kalıcı kulak zarı perforasyonu, tekrarlayan veya sürekli kulak akıntısı ve işitme kaybı önemli bulgular arasındadır.
Kronik otitis media tedavisi nasıl yapılır?
Tedavi hastalığın aktif akıntılı olup olmaması, kulak zarındaki perforasyonun özellikleri, işitme durumu, kemikçik sistemi ve kolesteatom bulunup bulunmamasına göre planlanır.
Bazı hastalarda lokal tedavi ve kulak bakımının yanı sıra kulak zarının onarılması için timpanoplasti veya orta kulak ve mastoid hastalığına yönelik cerrahi işlemler değerlendirilebilir.
Kolesteatom Nedir?
Kolesteatom doğuştan gelişebileceği gibi kulak zarındaki retraksiyon cepleri veya kronik orta kulak hastalıklarıyla ilişkili olarak sonradan da ortaya çıkabilir.
Hastalık ilerlediğinde işitme kemikçiklerinde erozyon, tekrarlayan kulak akıntısı ve daha ciddi komplikasyonlara neden olabilir.
Kolesteatom nasıl anlaşılır?
Tekrarlayan kötü kokulu kulak akıntısı, işitme kaybı ve otoskopik muayenede retraksiyon cebi veya keratin birikimi şüphe uyandırabilir.
Kolesteatom nasıl tedavi edilir?
Kolesteatomun temel tedavisi çoğunlukla cerrahidir. Cerrahinin kapsamı hastalığın orta kulak ve mastoid içerisindeki yayılımına, işitme yapılarına ve hastanın özelliklerine göre belirlenir.
Otitis Media Tanısında Hangi Yöntemler Kullanılır?
| Yöntem | Ne değerlendirilir? | Kullanım amacı |
|---|---|---|
| Otoskopi | Dış kulak yolu ve kulak zarı | Akut inflamasyon, perforasyon, sıvı ve retraksiyon bulgularını değerlendirmek |
| Mikroskopik kulak muayenesi | Kulak zarı ve orta kulak ayrıntıları | Kronik hastalık, perforasyon, akıntı ve kolesteatom değerlendirmesi |
| Endoskopik kulak muayenesi | Kulak zarının ve ulaşılması güç bölgelerin görüntülenmesi | Ayrıntılı değerlendirme ve gerektiğinde görüntü kaydı |
| Timpanometri | Kulak zarı ve orta kulak mekaniği | Orta kulak sıvısı ve basınç değişiklikleri hakkında bilgi |
| Saf ses odyometrisi | İşitme eşikleri | İşitme kaybının derecesi ve tipini değerlendirmek |
Otitis media işitme kaybı yapar mı?
Evet. Orta kulak hastalıklarının büyük bölümünde sesin iç kulağa iletilmesinin azalmasına bağlı iletim tipi işitme kaybı görülebilir.
Kronik hastalığın uzun sürmesi ve iç kulak yapılarının da etkilenmesi durumunda bazı hastalarda mikst işitme kaybı gelişebilir.
İşitme kaybı ve kullanılan testler hakkında daha ayrıntılı bilgi için İşitme Kayıpları ve Tanı Yöntemleri sayfasını inceleyebilirsiniz.
Otitis Media ile Burun, Geniz Eti ve Östaki Tüpü Arasında Nasıl Bir İlişki Vardır?
Orta kulak nazofarenkse östaki tüpü aracılığıyla bağlıdır. Bu nedenle özellikle tekrarlayan veya uzun süren orta kulak problemlerinde östaki tüpünün fonksiyonunu etkileyebilecek üst solunum yolu sorunları değerlendirilebilir.
Geniz eti orta kulakta sıvıya neden olabilir mi?
Adenoid dokusu çocuklarda östaki tüpünün nazofarenksteki açıklığına yakın yerleşir. Belirgin adenoid hipertrofisi veya kronik adenoid inflamasyonu bazı çocuklarda orta kulak havalanma problemlerine katkıda bulunabilir.
Geniz eti değerlendirmesinde endoskopi kullanılabilir mi?
Evet. Gerekli görülen çocuklarda nazal endoskopi geniz bölgesindeki adenoid dokunun ve östaki tüpü çevresinin doğrudan değerlendirilmesini sağlayabilir.
Yetişkinde tek taraflı orta kulak sıvısı neden önemlidir?
Erişkinlerde yeni gelişen ve özellikle devam eden tek taraflı OME'de östaki tüpünün nazofarenksteki ağzını etkileyebilecek nedenlerin araştırılması önemlidir.
Üst solunum yolu enfeksiyonu, sinüzit veya farklı iyi huylu nedenler söz konusu olabileceği gibi daha nadir nazofarengeal hastalıkların dışlanması amacıyla gerekli durumlarda nazofarenks endoskopik olarak değerlendirilebilir.
Orta Kulakta Sıvı Çocukların İşitmesini ve Konuşmasını Etkiler mi?
İki taraflı ve uzun süren orta kulak efüzyonu bazı çocuklarda işitmenin dalgalanmasına neden olabilir. Bu durum özellikle konuşma ve dil gelişiminin yoğun olduğu yaşlarda önem kazanır.
Dinleme Güçlüğü
Çocuk özellikle gürültülü ortamlarda konuşmaları anlamakta zorlanabilir.
Okul Performansı
Öğretmeni duymakta güçlük, dikkat sorunu veya akademik performansta değişiklik görülebilir.
Konuşma ve Dil
Özellikle başka gelişimsel riskleri bulunan çocuklarda uzun süreli işitme azalması konuşma ve dil gelişimini etkileyebilir.
Davranış
İşitme sorunu bazı çocuklarda ilgisizlik veya dikkatsizlik gibi yorumlanabilecek davranışlara yol açabilir.
Orta Kulak İltihabında Ne Zaman KBB Değerlendirmesi Gerekir?
Çocukluk çağındaki akut otitis media ataklarının büyük bölümü komplikasyonsuz seyredebilir. Ancak bazı bulgular daha hızlı değerlendirme gerektirebilir.
- Kulak arkasında belirgin şişlik, kızarıklık veya hassasiyet,
- Kulak kepçesinin dışa veya öne doğru itilmesi,
- Şiddetli veya giderek artan kulak ağrısı,
- Yüksek ateşle birlikte belirgin genel durum bozukluğu,
- Yüzün bir tarafında hareket azalması veya yüz felci,
- Şiddetli baş dönmesi,
- Ani veya belirgin işitme kaybı,
- Şiddetli baş ağrısı, ense sertliği veya bilinç değişikliği.
İzmir'de Otitis Media Tanı ve Tedavisi
İzmir'de otitis media tedavisi araştırılırken öncelikle hastalığın akut orta kulak enfeksiyonu, seröz veya efüzyonlu otitis media, tekrarlayan akut otitis media ya da kronik orta kulak hastalığı olup olmadığının belirlenmesi önemlidir.
Prof. Dr. Raşit Midilli tarafından yapılan KBB değerlendirmesinde dış kulak yolu ve kulak zarı incelenebilir; gerekli hastalarda mikroskopik veya endoskopik kulak muayenesinden yararlanılabilir.
İşitme azalması veya orta kulakta sıvı şüphesinde yaşa uygun odyometri ve timpanometri gibi odyolojik değerlendirmeler tedavi planına katkı sağlayabilir.
Tekrarlayan veya uzun süren orta kulak sorunlarında hastanın yaşına ve klinik özelliklerine göre burun, nazofarenks, östaki tüpü fonksiyonu ve çocuklarda adenoid dokunun durumu da değerlendirmeye dahil edilebilir.
Muayeneye gelirken daha önce geçirilen kulak enfeksiyonlarının sıklığı, kullanılan ilaçlar, önceki işitme ve timpanometri testleri, varsa kulak tüpü veya kulak ameliyatı öyküsü hakkında bilgi verilmesi değerlendirmeyi kolaylaştırabilir.
Otitis Media ile İlişkili Kulak Sağlığı Konuları
İşitme Kayıpları ve Tanı Yöntemleri
Orta kulak hastalıklarında görülebilen iletim tipi işitme kaybı, odyometri, timpanometri, OAE ve ABR testlerini ayrıntılı inceleyebilirsiniz.
İşitme testlerini inceleyin →Kulak Hastalıkları
Dış, orta ve iç kulağı etkileyen diğer hastalıkları ana kulak hastalıkları kategorisinden inceleyebilirsiniz.
Kulak hastalıklarını inceleyin →Tekrarlayan Kulak Enfeksiyonları
Tekrarlayan akut otitis media ataklarında orta kulak efüzyonu, işitme durumu ve östaki tüpü fonksiyonu birlikte değerlendirilir.
Tekrarlayan otiti inceleyin →KBB Değerlendirmesi
Kulak ağrısı, orta kulakta sıvı veya tekrarlayan kulak problemleri için iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
İletişim bilgileri →Prof. Dr. Raşit Midilli'nin iletişim ve muayene bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Otitis Media Hakkında Sık Sorulan Sorular
Otitis media nedir?
Otitis media, kulak zarının arkasında bulunan orta kulak boşluğunu etkileyen hastalıkların genel adıdır. Akut otitis media, efüzyonlu otitis media ve kronik otitis media gibi farklı klinik tablolar bulunur.
Akut otitis media nasıl anlaşılır?
Akut otitis mediada kulak ağrısı, ateş, huzursuzluk ve işitmede azalma görülebilir. Tanıda orta kulak sıvısının bulunması ve kulak zarında özellikle bombeleşme veya akut inflamasyonu destekleyen otoskopik bulgular önemlidir.
Akut otitis mediada her zaman antibiyotik gerekir mi?
Hayır. Antibiyotik kararı çocuğun yaşı, belirtilerin şiddeti, enfeksiyonun tek veya çift taraflı olması, kulak akıntısı ve takip olanağına göre verilir. Uygun hafif olgularda yakın takip tercih edilebilir.
Seröz otitis media nedir?
Seröz veya efüzyonlu otitis media, akut kulak enfeksiyonu bulguları olmadan kulak zarının arkasındaki orta kulakta sıvı bulunmasıdır. Çocuklarda kulakta dolgunluk ve geçici iletim tipi işitme kaybına neden olabilir.
Seröz otitis media işitme kaybı yapar mı?
Evet. Orta kulaktaki sıvı sesin kulak zarından iç kulağa iletilmesini azaltarak geçici iletim tipi işitme kaybına neden olabilir. Uzun süren veya iki taraflı efüzyonda işitmenin değerlendirilmesi önemlidir.
Kulakta sıvı ne kadar takip edilir?
Efüzyonlu otitis medianın önemli bölümü zaman içinde kendiliğinden düzelebilir. İşitme kaybıyla birlikte iki taraflı OME bulunan çocuklarda genellikle yaklaşık 3 ay sonra işitmenin yeniden değerlendirilmesi önerilir; günlük yaşamı belirgin etkilenen veya risk grubundaki çocuklarda daha erken müdahale düşünülebilir.
Kulak tüpü ne zaman takılır?
Ventilasyon tüpü kararı yalnızca kulakta sıvı bulunmasına göre verilmez. Efüzyonun süresi, işitme kaybı, iki taraflı olup olmadığı, çocuğun konuşma ve gelişim özellikleri, günlük yaşam üzerindeki etkisi ve tekrarlayan enfeksiyonlar birlikte değerlendirilir.
Rekürren otitis media nedir?
Rekürren akut otitis media genel olarak 6 ay içinde en az 3 veya 12 ay içinde en az 4 ayrı akut otitis media atağı geçirilmesi olarak değerlendirilir. Ventilasyon tüpü kararı verilirken muayene sırasında orta kulak efüzyonunun bulunup bulunmadığı da önemlidir.
Kronik otitis media belirtileri nelerdir?
Kronik otitis mediada tekrarlayan veya sürekli kulak akıntısı, kulak zarında kalıcı perforasyon ve işitme kaybı görülebilir. Kolesteatom veya kemikçik hasarı gibi eşlik eden durumlar hastalığın seyrini ve tedavisini değiştirebilir.
Kolesteatom nedir?
Kolesteatom orta kulak veya mastoidde keratinize epitel dokusunun birikerek çevredeki kemik ve yapılarda hasara yol açabildiği ilerleyici bir kulak hastalığıdır. Tedavide çoğunlukla cerrahi değerlendirme gerekir.
Yetişkinde tek taraflı seröz otit neden değerlendirilmelidir?
Yetişkinde yeni gelişen ve özellikle devam eden tek taraflı orta kulak efüzyonunda östaki tüpünü etkileyebilecek burun ve nazofarenks hastalıklarının araştırılması önemlidir. KBB muayenesine gerektiğinde nazofarenksin endoskopik değerlendirilmesi eklenebilir.