Burun kırığı (nazal fraktür), yüz travmaları sonrasında en sık karşılaşılan yüz kemiği kırıklarından biridir. Darbe yalnızca nazal kemikleri değil; burun septumunu, kıkırdak destek yapılarını ve burun içerisindeki yumuşak dokuları da etkileyebilir.
İzmir'de burun kırığı tedavisi hakkında araştırma yapan kişiler için hazırlanan bu rehber; burun kırığı belirtileri, travma sonrası doğru değerlendirme, septal hematom, görüntüleme gerekliliği, nazal kırık redüksiyonu ve iyileşme sürecini kapsamlı biçimde ele almaktadır.
Burun Kırığı (Nazal Fraktür) Nedir?
Burun yüzün öne doğru çıkıntı yapan merkezi yapılarından biri olduğu için düşme, spor yaralanması, trafik kazası, çarpma veya darp gibi travmalardan kolay etkilenebilir.
Travmanın şiddeti ve yönüne göre yalnızca nazal kemikte ince bir kırık oluşabileceği gibi kemiklerde yer değiştirme, septumda kırık veya eğrilik ve komşu yüz kemiklerinde ek yaralanmalar meydana gelebilir.
Burun kırığı yalnızca estetik bir sorun mudur?
Hayır. Nazal kırık sonrasında burnun dış görünümünde eğrilik veya çökme gelişebileceği gibi septum ve burun hava yolunun etkilenmesine bağlı burundan nefes alma problemi de ortaya çıkabilir.
Bu nedenle değerlendirme yalnızca burnun dış görünüşünün eski haline getirilmesine değil, burun hava yolunun ve septumun durumuna da odaklanmalıdır.
Burun Kırığı Belirtileri Nelerdir?
Travma sonrasında görülen her şişlik burun kemiğinin kırıldığı anlamına gelmez. Ancak bazı bulgular nazal fraktür olasılığını artırır.
Buruna Darbe Sonrasında Ne Yapılmalı?
Travmanın hemen sonrasında en önemli konu yalnızca burnun kırılıp kırılmadığı değildir. Öncelikle ciddi kafa-yüz travması, kontrol edilemeyen kanama, göz yaralanması veya hava yolu problemi bulunup bulunmadığı değerlendirilmelidir.
Soğuk Uygulama
Cilde doğrudan temas ettirmeden aralıklı soğuk uygulama erken dönemde şişlik ve rahatsızlığın azaltılmasına yardımcı olabilir.
Başı Yüksekte Tutma
Dinlenme sırasında başın hafif yükseltilmesi erken dönemde gelişen ödemin kontrolüne yardımcı olabilir.
Burnu Zorlamama
Burun travması sonrasında burnu kendi kendine düzeltmeye veya yerine oturtmaya çalışmak ek yaralanmaya neden olabilir.
KBB Değerlendirmesi
Yeni gelişen şekil değişikliği, nefes alma problemi veya septal hematom şüphesinde uygun tıbbi değerlendirme yapılmalıdır.
Burun Kırığı Nasıl Anlaşılır?
Nazal fraktür tanısı çoğu izole burun yaralanmasında öncelikle klinik değerlendirmeyle konulur. Travmanın nasıl meydana geldiği ve burunun travma öncesindeki şekli önemlidir.
Burun kırığında yalnızca kemiğe mi bakılır?
Hayır. Burun septumu nazal yapının önemli destek elemanlarından biridir. Travmaya bağlı septum kırığı veya yeni gelişen septum eğriliği burundan nefes alma fonksiyonunu etkileyebilir.
Ayrıca açık yaralanmalarda burun destek sisteminin kemik ve kıkırdak birleşim bölgelerinde hasar bulunup bulunmadığı da önemlidir.
Septal Hematom Nedir ve Neden Önemlidir?
Septal hematom, travma sonrasında septum kıkırdağı ile onu örten dokular arasında kan birikmesi sonucu oluşur.
Dışarıdan yalnızca normal travma şişliği gibi düşünülmemelidir. Burun içerisinde, özellikle iki tarafta belirgin yumuşak şişlik ve yeni gelişen ciddi burun tıkanıklığı görülebilir.
Septal hematom belirtileri nelerdir?
Travma sonrasında burnun belirgin şekilde tıkanması, burun içerisinde dolgunluk, ağrı veya septum üzerinde şişlik saptanması septal hematom açısından değerlendirme gerektirir.
Septal hematom kendi kendine bekletilebilir mi?
Hayır. Septal hematom saptandığında acil KBB değerlendirmesi gerekir. Tedavinin kapsamı hematomun özelliklerine ve muayene bulgularına göre hekim tarafından belirlenir.
Burun Kırığında Röntgen veya Tomografi Gerekir mi?
Burun kemiği görüntülerinde eski kırık hatları, anatomik birleşim noktaları ve diğer yapılar değerlendirmeyi güçleştirebilir. Üstelik tedavi kararı çoğunlukla görüntüden çok burunda yeni deformite veya fonksiyon kaybı olup olmadığına göre verilir.
Burun kırığında tomografi ne zaman gerekir?
Bilgisayarlı tomografi izole basit nazal fraktür için rutin bir inceleme değildir. Ancak travmanın daha şiddetli olması veya orbita, elmacık kemiği, üst çene, frontal kemik ya da kafa tabanı gibi başka yüz yapılarına ait kırık şüphesi bulunması halinde maksillofasiyal BT gerekebilir.
Burun Kırığı Ne Zaman Düzeltilmelidir?
Tedavinin zamanlaması travma sonrası oluşan şişliğin derecesine, kırığın yer değiştirmiş olup olmadığına, septumun durumuna ve hastanın başvuru zamanına göre belirlenir.
Kanama, açık yara, septal hematom, ciddi deformite ve eşlik eden kafa-yüz yaralanmaları açısından değerlendirme yapılır.
Ödem burnun gerçek şeklini değerlendirmeyi güçleştiriyorsa birkaç gün sonra, şişlik azaldığında yeniden değerlendirme yapılabilir.
Yer değiştirmiş ve müdahale gerektiren kırıklarda kemiklerin sabitlenmesinden önce kapalı redüksiyon genellikle bu dönem içerisinde planlanır.
Burun Kırığı Tedavisi Nasıl Yapılır?
Her nazal kırık aynı tedaviyi gerektirmez. Tedavinin gerekip gerekmediği kırığın yer değiştirmesi, dış görünümde değişiklik oluşturması, burun hava yolunu etkilemesi ve septal yaralanmanın bulunup bulunmamasına göre belirlenir.
Yer Değiştirmemiş Kırık
Belirgin deformite veya fonksiyonel problem oluşturmayan nondeplase kırıklarda cerrahi redüksiyon gerekmeyebilir. Travmadan korunma ve takip yeterli olabilir.
Kapalı Redüksiyon
Yer değiştirmiş nazal kemiklerin uygun anestezi altında eski anatomik konumlarına yaklaştırılması işlemidir. Uygun hastalarda temel tedavi yöntemlerinden biridir.
Septumun Değerlendirilmesi
Travmaya bağlı septum kırığı veya belirgin septal deformite bulunuyorsa yalnızca dış nazal kemiklerin düzeltilmesi yeterli olmayabilir.
Nazal Splint
Redüksiyon sonrasında uygun hastalarda burun kemiklerinin iyileşme döneminde korunması amacıyla dış destek veya splint kullanılabilir.
Burun kırığı ameliyatı lokal mi genel anesteziyle yapılır?
Anestezi yöntemi hastanın yaşı, kırığın özellikleri, yapılacak işlemin kapsamı ve hasta-hekim değerlendirmesine göre belirlenebilir. Seçilmiş erişkinlerde kapalı redüksiyon lokal anesteziyle yapılabilirken bazı hastalarda genel anestezi tercih edilebilir.
Burun kırığı düzeltilirken burun içi de değerlendirilir mi?
Evet. Burunun şekli kadar hava yolu fonksiyonu da önemlidir. Septum kırığı, septum eğriliği, mukozal yaralanma veya başka travmatik değişiklikler tedavi planını etkileyebilir.
Burun Kırığı Sonrası İyileşme Süreci
Travma ve varsa redüksiyon sonrasında şişlik, hassasiyet ve morluklar zaman içinde azalır. Burnun erken dönemdeki görünümü nihai durumunu göstermeyebilir.
Yeni Travmadan Korunma
İyileşmekte olan burun kemikleri erken dönemde yeni darbelerden korunmalıdır. Spor ve temaslı aktivitelere dönüş zamanı hekime danışılmalıdır.
Şişlik ve Morluk
Özellikle ilk günlerde belirgin olabilir. Zamanla azalması beklenir ancak iyileşme hızı kişiden kişiye değişir.
Burundan Nefes Alma
Erken dönemde ödem ve pıhtılar tıkanıklığa neden olabilir. Kalıcı tıkanıklık varsa septum ve burun hava yolu yeniden değerlendirilmelidir.
Kontrol Muayenesi
Burun şeklinin, septumun ve hava yolunun iyileşme sürecinde kontrol edilmesi olası kalıcı problemlerin belirlenmesine yardımcı olur.
Eski veya Geç Fark Edilmiş Burun Kırığı Nasıl Tedavi Edilir?
Nazal kemikler travmadan sonra zaman içerisinde yeni konumlarında sabitlenmeye başlar. Bu nedenle erken dönemde kapalı redüksiyonla düzeltilebilecek bir deformite ilerleyen dönemde aynı yöntemle hareket ettirilemeyebilir.
Travmanın üzerinden uzun süre geçmiş ve burunda kalıcı eğrilik, çökme veya burun tıkanıklığı oluşmuşsa sorun artık yalnızca “kırığı yerine koyma” şeklinde değerlendirilmeyebilir.
Bu hastalarda iyileşme tamamlandıktan sonra kalıcı dış burun deformitesi ve septum problemi birlikte değerlendirilerek septorinoplasti veya fonksiyonel rinoplasti gibi daha kapsamlı cerrahi seçenekler gündeme gelebilir.
Burun Kırığına Başka Yüz Kırıkları Eşlik Edebilir mi?
Evet. Özellikle yüksek enerjili travmalarda yaralanma yalnızca nazal kemiklerle sınırlı olmayabilir. Göz çevresi, elmacık kemiği, üst çene veya diğer yüz kemikleri de etkilenebilir.
Burun Travmasında Hangi Belirtiler Acildir?
- Kontrol edilemeyen veya çok yoğun burun kanaması,
- Travma sonrasında belirgin nefes alma güçlüğü,
- Septal hematom şüphesi,
- Bilinç kaybı veya bilinçte değişiklik,
- Tekrarlayan kusma veya giderek artan şiddetli baş ağrısı,
- Çift görme, görme azalması veya göz hareketlerinde bozukluk,
- Burundan berrak, su gibi sıvı gelmesiyle birlikte kafa tabanı yaralanması şüphesi,
- Yüzde belirgin şekil değişikliği veya geniş açık yara.
Burun travması aynı zamanda bir kafa-yüz travmasıdır. Özellikle yüksek enerjili kazalarda yalnızca burun kırığına odaklanmak yerine kafa travması ve diğer yüz yaralanmaları açısından bütüncül değerlendirme yapılmalıdır.
İzmir'de Burun Kırığı Tanı ve Tedavisi
İzmir'de burun kırığı tedavisi araştırılırken travmanın yalnızca nazal kemiği etkileyip etkilemediğinin belirlenmesi önemlidir. Septum, burun hava yolu ve gerektiğinde diğer yüz yapıları da değerlendirilmelidir.
Prof. Dr. Raşit Midilli tarafından yapılan KBB değerlendirmesinde burunun travma öncesi ve sonrası şekli, nazal kemiklerin pozisyonu, septum, burun içerisindeki yumuşak dokular ve burundan nefes alma durumu birlikte değerlendirilebilir.
Belirgin şişlik muayeneyi güçleştiriyorsa uygun hastalarda şişliğin azalmasının ardından yeniden değerlendirme yapılabilir. Yer değiştirmiş ve tedavi gerektiren nazal kırıklarda redüksiyonun zamanlaması travmanın üzerinden geçen süre ve muayene bulgularına göre planlanır.
Muayeneye gelirken travmanın ne zaman ve nasıl meydana geldiğini, burun kanaması olup olmadığını, travma sonrasında nefes almada değişiklik gelişip gelişmediğini ve mümkünse travma öncesi burun görünümünü gösteren bir fotoğrafı paylaşmak değerlendirmeye katkı sağlayabilir.
Burun Travmasıyla İlişkili Konular
Burun Kanaması
Burun travmaları mukozal yaralanma nedeniyle epistaksise yol açabilir. Doğru ilk müdahale ve tekrarlayan kanamalarda değerlendirme önemlidir.
Burun kanamasını inceleyin →Burun Hastalıkları
Septum problemleri, burun tıkanıklığı ve diğer burun hastalıklarını ana kategori altında inceleyebilirsiniz.
Burun hastalıklarını inceleyin →Burun Estetiği ve Rinoplasti
Eski burun travmalarına bağlı kalıcı şekil ve fonksiyon bozukluklarında septorinoplasti veya rinoplasti ayrıca değerlendirilebilir.
Rinoplasti hakkında bilgi →KBB Değerlendirmesi
Burun travması sonrası muayene ve iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
İletişim bilgileri →Prof. Dr. Raşit Midilli'nin iletişim ve muayene bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Burun Kırığı Hakkında Sık Sorulan Sorular
Burun kırığı nasıl anlaşılır?
Travma sonrasında yeni gelişen burun eğriliği, şekil değişikliği, ağrı, hassasiyet, şişlik, burun kanaması veya nefes almakta zorlanma nazal kırığı düşündürebilir. Tanı çoğunlukla klinik KBB muayenesiyle konulur.
Burun kırığında mutlaka röntgen çekilir mi?
Hayır. İzole ve komplike olmayan nazal kırıklarda düz röntgen çoğunlukla gerekli değildir. Muayene tedavi kararında daha belirleyicidir.
Burun kırığında tomografi gerekir mi?
Her hastada gerekmez. Başka yüz kemiği kırıkları, orbita yaralanması, kafa travması veya kompleks maksillofasiyal yaralanma düşünüldüğünde bilgisayarlı tomografi kullanılabilir.
Burun kırığı ne zaman düzeltilir?
Belirgin ödem varsa birkaç gün sonra yeniden değerlendirme yapılabilir. Müdahale gerektiren yer değiştirmiş kırıklarda kapalı redüksiyon genel olarak kemiklerin sabitlenmesinden önce, yaklaşık ilk iki hafta içerisinde planlanır.
Her burun kırığı ameliyat edilir mi?
Hayır. Burun şeklinde değişiklik veya hava yolu problemi oluşturmayan yer değiştirmemiş kırıklarda cerrahi redüksiyon gerekmeyebilir.
Burun kırığı kendiliğinden iyileşir mi?
Kemik iyileşmesi meydana gelir ancak yer değiştirmiş kemiklerin yanlış pozisyonda iyileşmesi kalıcı burun eğriliği veya fonksiyonel problem bırakabilir. Bu nedenle travma sonrası deformite varsa uygun zamanda değerlendirme önemlidir.
Burun kırığı nefes almayı bozar mı?
Nazal kemik veya septumun yer değiştirmesi burun hava yolunu daraltabilir. Travma sonrası yeni başlayan ve devam eden tıkanıklık bu nedenle değerlendirilmelidir.
Septal hematom nedir?
Septum kıkırdağı ile onu örten dokular arasında travma sonrası kan birikmesidir. Kıkırdak beslenmesini bozabileceği için acil KBB değerlendirmesi gerektirir.
Burun kırığında şişlik ne zaman azalır?
Şişliğin derecesi travmanın şiddetine ve kişisel doku özelliklerine göre değişir. Muayeneyi engelleyen ödemin önemli bölümü birkaç gün içerisinde azalabilir ve bu aşamada burun şekli daha sağlıklı değerlendirilebilir.
Eski burun kırığı sonradan düzeltilebilir mi?
Evet. Ancak kemiklerin iyileşerek sabitlendiği geç dönemde basit kapalı redüksiyon yerine kalıcı şekil ve fonksiyon bozukluğuna göre septorinoplasti veya başka rekonstrüktif işlemler değerlendirilebilir.
Burun kırığından sonra ne zaman spor yapılabilir?
Spora dönüş süresi kırığın özelliklerine, uygulanan tedaviye ve yapılan sporun temas riskine göre değişir. Özellikle temaslı sporlara dönüş için kontrol muayenesinde hekimin önerisi alınmalıdır.
Burun travması sonrası ne zaman acile başvurulmalı?
Kontrol edilemeyen kanama, bilinç değişikliği, şiddetli veya giderek artan baş ağrısı, tekrarlayan kusma, çift görme, görme azalması, belirgin nefes alma problemi veya septal hematom şüphesi varsa gecikmeden tıbbi değerlendirme gerekir.