Otitis Media Komplikasyonları

Otitis Media Komplikasyonları Nelerdir?

Akut orta kulak enfeksiyonu çocuklarda mastoidite ilerleyebilir. Kronik süpüratif otitis media ve özellikle kolesteatoma ise kemiği aşındırarak yüz siniri, labirent, tegmen ve kafa içi yapılara uzanabilir. Komplikasyonlar yalnız “tedavi edilmemiş kulak ağrısı” sonrasında ortaya çıkmaz; bağışıklık sorunu, dirençli mikroorganizma veya anatomik yayılım nedeniyle tedavi sırasında da gelişebilir. Bu nedenle kötüleşen belirtiler yeni bir muayene gerektirir.

Kolesteatoma neden komplikasyon riski taşır?

Kolesteatoma, orta kulak ve mastoidde keratin biriktiren, çevresindeki kemiği zamanla aşındırabilen bir hastalıktır; kanser değildir. Kötü kokulu ve tekrarlayan kulak akıntısı, giderek artan işitme kaybı, basınç hissi veya ağrı yapabilir. Kemik erozyonu yüz siniri kanalına, semisirküler kanallara ve kafa tabanına ulaştığında fasiyal paralizi, labirent fistülü, BOS kaçağı ve kafa içi enfeksiyon riski doğar. Akıntının geçici olarak kesilmesi kolesteatomanın ortadan kalktığını göstermez; otoskopi, odyometri ve gerektiğinde görüntülemeyle değerlendirilir.

En sık intrakraniyal komplikasyon hangisidir?

Klasik kaynaklarda menenjit sık bildirilen intrakraniyal komplikasyonlardan biridir. Ancak güncel serilerde hasta yaşı, akut-kronik enfeksiyon dağılımı ve sevk merkezi özelliklerine göre venöz sinüs trombozu ya da başka komplikasyonlar öne çıkabilir. Bu nedenle herkese uygulanabilecek tek bir “en sık” sıralaması vermek yerine, menenjit ve sinüs trombozu belirtilerinin birlikte bilinmesi daha güvenlidir.

Hangi Belirtiler Acil Otitis Media Komplikasyonunu Düşündürür?

Basit bir orta kulak enfeksiyonunda beklenen ağrı ve ateşin tedaviye rağmen artması, yeni bir kulak arkası veya nörolojik bulgunun eklenmesi komplikasyon açısından uyarıcıdır. Çocuklarda belirtiler her zaman açık ifade edilemeyebilir; aşırı uyku hali, sürekli huzursuzluk, beslenememe, tekrarlayan kusma veya yürüyüşte bozulma önemsenmelidir.

Mastoidit ve Subperiosteal Apse Nedir?

Mastoid, kulağın arkasındaki temporal kemik bölümünde hava hücreleri içeren yapıdır ve orta kulakla bağlantılıdır. Akut mastoidit, orta kulak enfeksiyonunun bu hava hücrelerinin mukozasına ve gerektiğinde kemik bölmelere yayılmasıdır. Kemik septaların erimesi “koalesan mastoidit” olarak adlandırılır ve yayılım riskinin arttığını gösterir.

Tipik bulgular; devam eden ateş ve kulak ağrısı, kulak arkasında hassasiyet-kızarıklık-şişlik, kulak arkasındaki oluğun silinmesi ve kulak kepçesinin öne-dışa doğru itilmesidir. Kulak zarında bombeleşme veya perforasyondan irinli akıntı görülebilir. Her hastada tüm belirtiler bulunmaz; antibiyotik kullanımı tabloyu kısmen maskeleyebilir.

Subperiosteal apse nasıl gelişir?

Enfeksiyon mastoid kemiğin dış yüzünü aşarak kemik ile periost arasında irin birikmesine yol açabilir. Kulak arkasında belirgin dalgalanma, şişlik ve kepçede itilme oluşturabilir. Apse yerleşimine göre boynun üst bölümüne, elmacık kemiği çevresine veya daha derin boyun planlarına uzanabilir. Bu tablo hastane yatışı, damar yoluyla tedavi ve çoğu hastada cerrahi drenaj değerlendirmesi gerektirir.

Otite Bağlı Menenjit Nasıl Anlaşılır?

Menenjit, orta kulak veya mastoid enfeksiyonunun beyin ve omuriliği çevreleyen zarlarla ilişkili alana yayılmasıdır. Yüksek ateş, şiddetli baş ağrısı, ense sertliği, bulantı-kusma, ışığa hassasiyet, bilinç değişikliği ve nöbet gelişebilir. Bebeklerde huzursuzluk, beslenememe, tiz ağlama, bıngıldakta kabarıklık veya alışılmadık uyku hali görülebilir.

Kernig ve Brudzinski bulguları meningeal irritasyonu destekleyebilir; fakat bulunmamaları menenjiti dışlamaz. Menenjit şüphesinde değerlendirme acildir. Kan kültürleri, laboratuvar testleri ve nörogörüntüleme klinik duruma göre planlanır. Lomber ponksiyon her hastaya otomatik uygulanmaz; kafa içi basınç artışı, kitle etkisi veya başka kontrendikasyon olasılığı önce değerlendirilir.

Epidural, Subdural ve Beyin-Beyincik Apseleri Arasındaki Fark Nedir?

Bu komplikasyonların ayrımı enfeksiyonun kafa içindeki yerleşimine dayanır. Epidural apse kafatası kemiği ile dura arasında, subdural ampiyem dura ile araknoid zar arasında, beyin veya beyincik apsesi ise sinir dokusunun içinde gelişir. Orta kulak ve mastoid kaynaklı apseler temporal lob veya beyincikte daha sık yerleşebilir.

Epidural koleksiyon bazen görece sinsi seyredebilir. Subdural ampiyem hızlı nörolojik kötüleşme, nöbet ve yaygın beyin etkilenmesi yapabilir. Beyin apsesinde baş ağrısı, ateş ve nörolojik bulgulardan oluşan klasik üçlü her hastada bulunmaz. Kişilik veya davranış değişikliği, tek taraflı güç kaybı, konuşma bozukluğu, denge kaybı, kusma, uykuya eğilim ve nöbet uyarıcıdır.

Her kafa içi apse hemen ameliyat edilir mi?

Tüm kafa içi apseler acil uzman değerlendirmesi ve damar yoluyla antimikrobiyal tedavi gerektirir; ancak drenajın yöntemi ve zamanı her hastada aynı değildir. Koleksiyonun türü, boyutu, yerleşimi, kitle etkisi, nörolojik durum ve tedaviye yanıt; nöroşirürji, KBB, enfeksiyon hastalıkları ve radyoloji ekiplerince birlikte değerlendirilir. Orta kulak veya mastoiddeki enfeksiyon odağının cerrahi kontrolü de tedavi planının parçası olabilir.

Lateral-Sigmoid Sinüs Trombozu ve Otitik Hidrosefali Nedir?

Temporal kemiğin içindeki sigmoid sinüs ve devamındaki venöz yapılar, mastoid enfeksiyonuna komşudur. Enfeksiyon damar duvarına ulaştığında septik trombüs gelişebilir. Güncel kullanımda “lateral sinüs trombozu” yerine sigmoid veya transvers venöz sinüs trombozu ifadeleri de kullanılır. Baş ağrısı, devam eden veya dalgalanan ateş, genel durum bozukluğu, kusma, boyun ağrısı ve kafa içi basınç artışı belirtileri görülebilir.

Kulak arkasında emisser ven trombozuna bağlı ağrılı ödem klasik olarak Griesinger bulgusu diye adlandırılır; ancak seyrek görülür ve olmaması trombozu dışlamaz. Tanıda kontrastlı MR ve MR venografi veya uygun hastada BT venografi kullanılır. Boyun hareketlerinde kısıtlılık yalnız tromboza özgü değildir; derin boyun yayılımı da araştırılmalıdır.

Otitik hidrosefali nedir?

“Otitik hidrosefali” tarihsel bir terimdir. Günümüzde çoğu kez otitis veya mastoiditle ilişkili venöz sinüs trombozu sırasında gelişen kafa içi basınç artışı tablosunu anlatır. Baş ağrısı, kusma, çift görme, görmede bulanıklık ve göz dibi muayenesinde papilödem görülebilir. Adına rağmen beyin boşluklarında belirgin genişleme bulunmayabilir; bu nedenle “otitik intrakraniyal hipertansiyon” ifadesi daha açıklayıcıdır. Görme kaybını önlemek için acil nörolojik ve göz değerlendirmesi gerekir.

Fasiyal Paralizi, Labirentit ve Labirent Fistülü

Yüz siniri temporal kemiğin içinden geçtiği için orta kulak ve mastoid enfeksiyonundan etkilenebilir. Akut otitis mediada özellikle çocuklarda sinir kanalındaki doğal açıklıklar ve ödem rol oynayabilir. Erişkinlerde kronik otitis media ve kolesteatoma kemik erozyonuyla sinire zarar verebilir. Alın kırışıklığının azalması, gözün tam kapanmaması ve ağız köşesinde düşme gibi yeni yüz asimetrisi acil KBB değerlendirmesi gerektirir. Ayrıntılı bilgi için fasiyal paralizi sayfasını inceleyebilirsiniz.

Labirentit belirtileri nelerdir?

Labirentit, enfeksiyon veya inflamatuvar ürünlerin iç kulaktaki denge ve işitme organlarını etkilemesidir. Şiddetli dönme hissi, bulantı-kusma, nistagmus, dengesizlik ve yeni sensörinöral işitme kaybı gelişebilir. Baş dönmesi olan her otitli hastada labirentit yoktur; ilaç yan etkisi, pozisyonel vertigo ve kafa içi komplikasyonlar da ayırıcı tanıya girer.

Labirent fistülü nasıl oluşur?

Kronik enfeksiyon ve özellikle kolesteatoma, en sık lateral semisirküler kanal üzerindeki kemiği aşındırarak iç kulak ile orta kulak arasında anormal bağlantı oluşturabilir. Basınç veya yüksek sesle tetiklenen vertigo ve nistagmus görülebilir; işitme kaybı eşlik edebilir. “Fistül testi” hekim tarafından kontrollü koşullarda yapılır. Hastanın tragusa tekrar tekrar bastırarak testi evde denemesi iç kulak hasarı riskini artırabileceğinden önerilmez.

Petrozit ve Gradenigo Sendromu Nedir?

Petrozit ya da petroz apisit, orta kulak-mastoid enfeksiyonunun temporal kemiğin petroz apeksine yayılmasıdır. Bu bölge altıncı kafa siniri ve trigeminal sinirle yakın komşudur. Derin yüz veya göz arkası ağrısı, devam eden kulak akıntısı, baş ağrısı ve çift görme gelişebilir.

Klasik Gradenigo sendromu; süren kulak akıntısı veya orta kulak enfeksiyonu, trigeminal sinir dağılımında derin yüz-retroorbital ağrı ve altıncı sinir felcine bağlı dışa bakış kısıtlılığı ile çift görme üçlüsüdür. Günümüzde hastalar antibiyotik kullandığı için üç bulgunun tamamı her zaman görülmez. Tek başına yeni çift görme veya göz arkasında şiddetli ağrı bile acil görüntüleme gerektirebilir.

BOS Otoresi ve Ensefalosel Nasıl Gelişir?

Kronik enfeksiyon veya kolesteatoma, orta kulak ve mastoidi kafa içinden ayıran ince kemik tavanı aşındırabilir. Kemik ve beyin zarı defekti geliştiğinde beyin-omurilik sıvısı orta kulağa geçebilir; buna BOS otoresi denir. Beyin zarı ve bazen beyin dokusunun defektten orta kulak-mastoid boşluğuna sarkması ise meningoensefalosel veya ensefalosel olarak adlandırılır.

Berrak ve su gibi kulak akıntısı BOS kaçağını düşündürebilir; fakat yalnız görünüm veya pozisyonla tanı konmaz. Orta kulak sıvısı, dış kulak yolu salgısı ve seyrelmiş irin benzer görünebilir. Akıntıda beta-2 transferrin veya beta-trace protein incelemesi ve yüksek çözünürlüklü BT ile MR gibi görüntülemeler kullanılabilir. Hastanın akıntıyı artırmak amacıyla başını eğmesi ya da basınç uygulaması önerilmez.

Otitis Media Komplikasyonlarında Tanı ve Görüntüleme

Tanı süreci kulak muayenesiyle başlar ancak yalnız otoskopiyle tamamlanmaz. Ateş, bilinç, ense hareketleri, göz hareketleri, yüz siniri, diğer kafa sinirleri, denge ve kulak arkası bölge birlikte değerlendirilir. Kan sayımı ve inflamasyon belirteçleri hastalığın ağırlığını ve tedavi yanıtını izlemeye yardımcı olabilir. Kan veya kulak akıntısı kültürü, mümkünse antimikrobiyal tedavi öncesinde alınır; ancak acil tedaviyi geciktirmez.

Bilgisayarlı tomografi kemik septalarda erozyon, mastoid havalanma kaybı ve subperiosteal apseyi göstermede değerlidir. Kontrastlı MR; menenjit bulguları, epidural-subdural koleksiyon, beyin apsesi, iç kulak ve kafa siniri etkilenmesini daha iyi değerlendirebilir. Kolesteatoma şüphesinde difüzyon ağırlıklı MR sekansları yardımcıdır. İşitme testi hastanın klinik durumu stabil olduğunda ve acil tedaviyi geciktirmeyecek biçimde uygulanır; ilgili yöntemler işitme kayıpları ve tanı yöntemleri sayfasında açıklanmıştır.

Otitis Media Komplikasyonları Nasıl Tedavi Edilir?

Komplikasyon şüphesi bulunan hastanın tedavisi çoğunlukla hastane koşullarında yürütülür. Damar yoluyla antimikrobiyal tedavi, sıvı ve ağrı kontrolü, kültür sonuçlarına göre ilaç düzenlemesi ve yakın nörolojik izlem temel basamaklardır. Orta kulağın havalandırılması için miringotomi veya ventilasyon tüpü, mastoid enfeksiyon odağının temizlenmesi için mastoidektomi ve oluşan apsenin drenajı gerekebilir.

Cerrahi karar “her komplikasyona aynı ameliyat” şeklinde verilmez. Hastanın yaşı ve genel durumu, akut ya da kronik enfeksiyon, kolesteatoma varlığı, komplikasyonun yeri-boyutu, nörolojik bulgular ve görüntüleme sonuçları birlikte değerlendirilir. Kafa içi apse, venöz sinüs trombozu, menenjit veya BOS kaçağında KBB; enfeksiyon hastalıkları, çocuk hastalıkları, nöroşirürji, nöroloji, radyoloji ve gerektiğinde göz hastalıklarıyla birlikte çalışır.

İzmir’de değerlendirme nasıl yapılır?

İzmir’de otitis media komplikasyonları açısından yapılan KBB muayenesinde kulak zarı, orta kulak, mastoid bölge, yüz siniri ve denge bulguları birlikte ele alınır. Prof. Dr. Raşit Midilli tarafından değerlendirilen stabil hastalarda mikroskobik kulak muayenesi, odyolojik inceleme ve uygun görüntüleme planlanabilir. Acil belirtileri olan hasta ise doğrudan ileri görüntüleme, yatış ve multidisipliner tedavi olanağı bulunan hastaneye yönlendirilir.

Orta kulak iltihabının türleri ve temel belirtileri için otitis medialar, dış kulak yolu enfeksiyonundan farkları için otitis eksterna ve diğer başlıklar için kulak hastalıkları sayfalarını inceleyebilirsiniz.

Otitis Media Komplikasyonları Hakkında Sık Sorulan Sorular