İşitme kaybı; dış kulaktan orta kulağa, iç kulaktaki kokleadan işitme siniri ve merkezi işitme yollarına kadar işitme sisteminin farklı bölümlerindeki sorunlara bağlı olarak gelişebilir. İşitme kaybının yalnızca derecesinin değil, hangi tipte ve hangi bölgede oluştuğunun belirlenmesi tedavi ve rehabilitasyon planlamasının temelini oluşturur.
İzmir'de işitme kaybı ve işitme testleri hakkında bilgi arayan kişiler için hazırlanan bu rehber; kulak anatomisi, işitmenin nasıl gerçekleştiği, iletim tipi, sensörinöral ve mikst işitme kayıpları, saf ses odyometrisi, konuşma odyometrisi, timpanometri, otoakustik emisyon ve ABR gibi tanı yöntemlerini kapsamlı biçimde ele almaktadır.
Kulak Anatomik Olarak Kaç Bölümden Oluşur?
Dış Kulak
Kulak kepçesi ve dış kulak yolundan oluşur. Ses dalgalarının toplanarak kulak zarına iletilmesine yardımcı olur.
Orta Kulak
Kulak zarı ile iç kulak arasında yer alır. Çekiç, örs ve üzengi adı verilen işitme kemikçikleri ses titreşimlerini iç kulağa aktarır.
İç Kulak
İşitmeden sorumlu koklea ile denge sisteminin vestibül ve yarım daire kanalları gibi bölümlerini içerir.
İşitme Siniri ve Merkezi Yollar
Kokleada elektriksel sinyale dönüştürülen ses bilgisi sekizinci kafa çifti ve merkezi işitme yolları aracılığıyla beyine taşınır.
İşitme Nasıl Oluşur?
İşitme, ses dalgalarının kulağa ulaşmasından beynin bu sinyalleri anlamlı bir ses olarak algılamasına kadar uzanan çok aşamalı bir süreçtir.
İşitme Kaybı Tipleri Nelerdir?
İşitme kaybının tipi, problemin dış-orta kulak iletim sisteminde mi, iç kulak ve işitme sinirinde mi yoksa her iki sistemde birden mi bulunduğunu ifade eder.
İletim Tipi İşitme Kaybı
Sesin dış veya orta kulaktan iç kulağa iletilmesinde sorun bulunur. Kulak kiri, dış kulak yolu problemleri, orta kulakta sıvı, kulak zarı perforasyonu ve kemikçik sistemi hastalıkları neden olabilir.
Sensörinöral İşitme Kaybı
Kokleadaki duyusal hücreler veya işitme siniriyle ilişkili yapılardaki hasardan kaynaklanır. Yaşa bağlı işitme kaybı, gürültü, ototoksik ilaçlar ve bazı iç kulak hastalıkları nedenler arasındadır.
Mikst İşitme Kaybı
Aynı kulakta hem iletim sistemi hem de sensörinöral sistemle ilişkili işitme kaybının birlikte bulunmasıdır.
Tek veya Çift Taraflı İşitme Kaybı
İşitme kaybı yalnızca bir kulağı etkileyebilir veya iki kulakta birden bulunabilir. Belirgin asimetrik kayıplar ayrıca değerlendirme gerektirebilir.
İşitme Kaybı Belirtileri Nelerdir?
İşitme kaybı her zaman “hiç duyamama” şeklinde ortaya çıkmaz. Özellikle yavaş ilerleyen kayıplarda kişi problemi uzun süre fark etmeyebilir.
İşitme Kaybı Nasıl Değerlendirilir?
İşitme değerlendirmesi yalnızca bir odyogram çekilmesinden ibaret değildir. Hastanın yakınması, işitme kaybının başlangıç zamanı, tek veya çift taraflı olması, kulak muayenesi ve işitme testlerinin sonuçları birlikte yorumlanır.
En Sık Kullanılan İşitme Testleri Nelerdir?
| Test | Temel olarak neyi değerlendirir? | Test türü |
|---|---|---|
| Saf ses odyometrisi | Hava ve kemik yolu işitme eşikleri, kaybın derecesi ve tipi | Davranışsal |
| Konuşma odyometrisi | Konuşmayı duyma ve kelimeleri ayırt etme performansı | Davranışsal |
| Timpanometri | Kulak zarı ve orta kulak mekaniği | Objektif |
| Akustik refleks | Orta kulak refleks sistemi ve işitsel yol hakkında ek bilgi | Objektif |
| OAE | Koklear dış tüylü hücre fonksiyonu | Objektif |
| ABR | İşitme siniri ve beyin sapının ses uyarısına elektriksel cevabı | Objektif |
| Diyapazon testleri | Yatak başında iletim ve sensörinöral kayıp hakkında ön bilgi | Klinik |
Saf Ses Odyometrisi Nedir?
Test sırasında farklı frekanslarda sesler kulaklık veya insert kulaklık aracılığıyla verilir. Kişinin duyabildiği en düşük seviyeler belirlenerek odyogram adı verilen grafik üzerinde gösterilir.
Standart klinik değerlendirmede hava yolu eşikleri çoğunlukla yaklaşık 250–8000 Hz aralığında ölçülür. Gerektiğinde kemik yolu eşikleri de değerlendirilerek dış ve orta kulağın iletim sisteminin etkisi araştırılır.
Odyogramdaki dB ne anlama gelir?
Odyometride kullanılan dB HL ölçeğinde 0 dB “hiç ses yok” anlamına gelmez. Normal işiten bireylerin referans işitme eşiklerinden oluşturulmuş klinik bir ölçektir.
Normal işitme kaç dB'dir?
Kullanılan sınıflandırmaya göre küçük farklılıklar bulunmakla birlikte yetişkinlerde yaklaşık 20–25 dB HL veya daha iyi eşikler genellikle normal ya da normale yakın işitme aralığında değerlendirilir.
Hava-kemik aralığı neyi gösterir?
Hava yolu eşiklerinin kemik yolu eşiklerinden belirgin şekilde daha kötü olması dış veya orta kulak kaynaklı bir iletim bileşenini düşündürebilir. Bununla birlikte sonuçların doğru maskeleme, frekans ve diğer test bulgularıyla birlikte yorumlanması gerekir.
Konuşma Odyometrisi Nedir?
Konuşma odyometrisinde saf ses yerine konuşma materyalleri kullanılır. Amaç yalnızca sesin duyulup duyulmadığını değil, kişinin konuşmayı ne ölçüde algıladığını ve ayırt edebildiğini değerlendirmektir.
Konuşmayı alma eşiği nedir?
Konuşmayı alma eşiği, kişinin sunulan konuşma materyalinin belirli bir bölümünü doğru olarak algılayabildiği en düşük seviyeye ilişkin bilgi sağlar ve saf ses odyometrisiyle karşılaştırılabilir.
Kelime ayırt etme testi neden önemlidir?
Konuşma sesinin yeterince yüksek olmasına rağmen kelimelerin doğru anlaşılma oranının düşük olması işitme sisteminin fonksiyonel değerlendirmesinde önemli olabilir.
Konuşma odyometrisi işitme cihazı ve diğer işitsel rehabilitasyon seçeneklerinin değerlendirilmesine de katkı sağlayabilir.
Timpanometri Nedir?
Timpanometri doğrudan kişinin işitme eşiğini ölçmez. Orta kulakta sıvı, östaki tüpü fonksiyon bozukluğu, kemikçik sistemi problemleri veya kulak zarıyla ilgili bazı durumlar hakkında bilgi sağlayabilir.
Tip A
Orta kulak basıncı ve kulak zarı hareketinin genel olarak beklenen sınırlar içerisinde olduğu timpanogram tipidir.
Tip As
Kulak zarı ve orta kulak sisteminin hareketliliğinin azaldığı daha sığ bir timpanogramdır. Otoskleroz veya timpanosklerotik değişiklikler gibi durumlarda görülebilir.
Tip Ad
Orta kulak sisteminin normalden fazla hareketli olduğu derin timpanogramdır. Kemikçik zincirinde ayrılma veya ince kulak zarı gibi durumlarda görülebilir.
Tip B
Belirgin tepe noktası bulunmayan düz timpanogramdır. Orta kulak sıvısı, perforasyon veya prob/kanal koşullarına göre farklı nedenlerle görülebilir. Kulak yolu hacmiyle birlikte yorumlanır.
Tip C
Orta kulakta negatif basınç bulunduğunu düşündüren timpanogramdır ve östaki tüpü fonksiyon bozukluğuyla ilişkili olabilir.
Akustik Refleks
Timpanometriyle birlikte bazı hastalarda stapedius refleksi de ölçülebilir ve orta kulak ile işitsel yol hakkında ek tanısal bilgi sağlayabilir.
Otoakustik Emisyon (OAE) Testi Nedir?
Otoakustik emisyonlar, kokleanın özellikle dış tüylü hücrelerinin aktivitesi sonucunda oluşan düşük şiddetli akustik cevaplardır. Dış kulak yoluna yerleştirilen hassas bir prob aracılığıyla kaydedilebilir.
Test kişinin “duydum” şeklinde aktif cevap vermesine ihtiyaç duymadığı için özellikle yenidoğan ve küçük çocuklarda önemli avantaj sağlar.
OAE normal çıkarsa işitme kesin normal midir?
Hayır. OAE esas olarak koklear dış tüylü hücrelerin fonksiyonu hakkında bilgi verir. İşitme siniri veya daha merkezi işitsel yollarla ilişkili bazı bozukluklarda OAE bulunmasına rağmen işitme problemi olabilir.
ABR (İşitsel Beyin Sapı Cevabı) Testi Nedir?
Test sırasında kulaklara kontrollü ses uyarıları verilir. Baş ve kulak çevresine yerleştirilen elektrotlar işitme siniri ve beyin sapından oluşan elektriksel yanıtları kaydeder.
ABR hangi durumlarda kullanılır?
Davranışsal odyometrinin güvenilir biçimde yapılamadığı bebek ve çocuklarda işitme eşiklerinin tahmin edilmesinde kullanılabilir. Ayrıca seçilmiş hastalarda koklear ve retrokoklear bozuklukların ayırıcı değerlendirmesine katkı sağlayabilir.
ABR tek başına tüm işitme sistemini değerlendiren bir test değildir. Odyometri, OAE, timpanometri ve klinik muayene bulgularıyla birlikte kullanılabilir.
Diyapazon Testleri Nedir?
Weber ve Rinne gibi diyapazon testleri, muayene sırasında işitme kaybının iletim tipi veya sensörinöral özellik taşıyıp taşımadığına ilişkin hızlı ön bilgi sağlayabilen klinik testlerdir.
Rinne testi
Hava yolu ve kemik yolu iletiminin karşılaştırıldığı testtir. Sonuç, klinik bulgular ve odyometriyle birlikte yorumlanmalıdır.
Weber testi
Diyapazon orta hatta yerleştirilerek sesin hangi kulakta daha belirgin algılandığı değerlendirilir. Tek taraflı veya asimetrik kayıpların hızlı değerlendirilmesinde yararlı olabilir.
Akumetri Nedir?
Akumetri, konuşma veya fısıltı sesinin kullanıldığı basit klinik işitme değerlendirmelerinden biridir. Modern odyolojik testlerin yaygınlaşmasından önce daha fazla kullanılmıştır.
Fısıltı testi hızlı bir tarama sağlayabilse de ses seviyesinin standardize edilmesindeki güçlükler nedeniyle işitme kaybının dB cinsinden güvenilir derecesini belirlemek amacıyla kullanılmamalıdır.
Günümüzde ayrıntılı işitme değerlendirmesinde kalibre edilmiş saf ses odyometrisi ve diğer odyolojik yöntemler daha güvenilir bilgi sağlar.
Çocuklarda İşitme Kaybı Nasıl Değerlendirilir?
Çocuklarda uygun test yöntemi yaşa ve gelişim düzeyine göre seçilir. Yenidoğan döneminde davranışsal yanıt beklemek mümkün olmadığından objektif yöntemlerden yararlanılır.
OAE
Yenidoğan işitme taramasında kullanılabilen, koklear cevabı değerlendiren hızlı ve objektif yöntemlerden biridir.
ABR
İşitme siniri ve beyin sapının sese verdiği elektriksel yanıtı değerlendirir ve gerektiğinde eşik tahmininde kullanılabilir.
Timpanometri
Özellikle orta kulak sıvısı ve orta kulak fonksiyonunun değerlendirilmesine yardımcı olabilir.
Yaşa Uygun Davranışsal Odyometri
Çocuğun gelişim düzeyine göre görsel pekiştirmeli veya oyun odyometrisi gibi yöntemlerden yararlanılabilir.
Ani İşitme Kaybı Neden Önemlidir?
Ani işitme kaybı bazı kişiler tarafından “kulak tıkandı”, “su kaçtı” veya “kulak kiri oluştu” şeklinde algılanabilir. Beraberinde kulak çınlaması, dolgunluk hissi veya baş dönmesi bulunabilir.
İlk değerlendirmede işitme kaybının dış veya orta kulaktan kaynaklanan bir iletim problemi mi yoksa sensörinöral bir kayıp mı olduğunun ayrılması önemlidir.
İşitme Kaybı Saptandıktan Sonra Ne Yapılır?
İşitme kaybının tedavisi veya rehabilitasyonu yalnızca odyogramdaki dB seviyesine göre belirlenmez. Öncelikle kaybın nedeni ve tipi değerlendirilir.
Tedavi Edilebilir İletim Problemleri
Kulak kiri, orta kulak sıvısı, kulak zarı veya kemikçik sistemiyle ilgili bazı problemler medikal veya cerrahi yöntemlerle tedavi edilebilir.
İşitme Cihazı
Kalıcı işitme kaybı bulunan uygun hastalarda işitme cihazı iletişim performansının geliştirilmesine yardımcı olabilir.
İmplante Edilebilir İşitme Sistemleri
İşitme kaybının tipi ve derecesine göre seçilmiş hastalarda kemik yolu sistemleri veya başka implante edilebilir cihazlar değerlendirilebilir.
Koklear İmplant
İleri derecede sensörinöral işitme kaybı bulunan ve uygun kriterleri taşıyan bazı hastalarda koklear implant değerlendirmesi gündeme gelebilir.
İşitme Kaybında Ne Zaman KBB Uzmanına Başvurulmalı?
Yavaş gelişen işitme azlığında da değerlendirme önemlidir; ancak bazı işitme belirtileri daha hızlı tıbbi inceleme gerektirir.
- Ani başlayan işitme kaybı,
- Tek taraflı veya belirgin asimetrik işitme kaybı,
- İşitme azalmasıyla birlikte baş dönmesi,
- Tek taraflı belirgin kulak çınlaması,
- Kulaktan akıntı, kanama veya şiddetli ağrı,
- Hızla ilerleyen işitme azalması,
- Kafa travması sonrasında gelişen işitme kaybı,
- Çocukta konuşma veya dil gelişiminde gecikme şüphesi.
İzmir'de İşitme Kaybı ve İşitme Testlerinin Değerlendirilmesi
İzmir'de işitme kaybı ve işitme testi araştırılırken yalnızca “kaç dB kayıp var?” sorusuna değil, kaybın hangi tipte olduğu ve işitme sisteminin hangi bölümünün etkilendiğine odaklanmak önemlidir.
Prof. Dr. Raşit Midilli tarafından yapılan KBB değerlendirmesinde dış kulak yolu ve kulak zarı muayenesi, hastanın yakınmaları ve mevcut odyolojik testleri birlikte değerlendirilebilir.
Klinik gereksinime göre saf ses ve konuşma odyometrisi, timpanometri, akustik refleks, otoakustik emisyon veya ABR gibi farklı odyolojik yöntemlerden yararlanılabilir.
Muayeneye gelirken varsa daha önce yapılmış odyogramların, timpanometri ve ABR/OAE sonuçlarının, kullanılan işitme cihazına ilişkin bilgilerin ve işitme kaybının ne zaman başladığına dair ayrıntıların getirilmesi önceki sonuçlarla karşılaştırma yapılmasına yardımcı olabilir.
İşitme Kaybıyla İlişkili Değerlendirme Alanları
Dış ve Orta Kulak Hastalıkları
Kulak kiri, kulak zarı ve orta kulak problemleri iletim tipi işitme kaybının nedenleri arasında olabilir.
İç Kulak Hastalıkları
Koklea ve işitme siniriyle ilişkili hastalıklar sensörinöral işitme kaybıyla sonuçlanabilir.
Ani İşitme Kaybı
Birkaç saat veya gün içerisinde ortaya çıkan ani işitme azalması hızlı KBB ve odyolojik değerlendirme gerektirir.
Kulak Hastalıkları
İşitme, denge, orta kulak ve diğer otolojik hastalıkları ana kategori altında inceleyebilirsiniz.
Kulak hastalıklarını inceleyin →Prof. Dr. Raşit Midilli'nin iletişim ve muayene bilgilerine ulaşabilirsiniz.
İşitme Kaybı ve İşitme Testleri Hakkında Sık Sorulan Sorular
İşitme kaybı kaç çeşittir?
İşitme kayıpları temel olarak iletim tipi, sensörinöral ve mikst işitme kaybı şeklinde üç grupta değerlendirilir. İşitme kaybının tipi hava ve kemik yolu eşikleri, kulak muayenesi ve gerekli diğer testlerle belirlenir.
Odyometri nedir?
Saf ses odyometrisi kişinin farklı frekanslardaki en düşük duyabildiği ses seviyelerini ölçen davranışsal bir işitme testidir. Hava ve kemik yolu eşikleri değerlendirilerek işitme kaybının derecesi ve tipi hakkında bilgi elde edilir.
Timpanometri işitme testi midir?
Timpanometri doğrudan işitme eşiğini ölçmez. Kulak zarının ve orta kulağın farklı basınçlara verdiği cevabı değerlendirerek orta kulak fonksiyonu hakkında bilgi sağlayan objektif bir testtir.
Otoakustik emisyon testi nedir?
Otoakustik emisyon veya OAE testi, iç kulaktaki kokleanın özellikle dış tüylü hücrelerinin fonksiyonu hakkında bilgi sağlayan objektif bir ölçümdür. Yenidoğan işitme taramasında ve seçilmiş işitme değerlendirmelerinde kullanılabilir.
ABR işitme testi nedir?
ABR, işitsel uyarılara karşı işitme siniri ve beyin sapında oluşan elektriksel yanıtları elektrotlar aracılığıyla kaydeden objektif bir testtir. Özellikle davranışsal test yapılamayan çocuklarda ve seçilmiş nörootolojik değerlendirmelerde kullanılabilir.
İşitme testinde normal değer kaç dB'dir?
Yetişkinlerde saf ses eşiklerinin yaklaşık 20-25 dB HL veya daha iyi olması çoğu klinik sınıflamada normal ya da normale yakın işitme aralığında kabul edilir. Sonuçlar yaş, test frekansı ve kullanılan sınıflandırmayla birlikte yorumlanmalıdır.
İletim tipi ve sensörinöral işitme kaybı arasındaki fark nedir?
İletim tipi işitme kaybı dış veya orta kulakta sesin iç kulağa iletilmesindeki problemden kaynaklanır. Sensörinöral işitme kaybı ise iç kulak kokleası veya işitme siniriyle ilişkili bozukluklardan kaynaklanır.
Ani işitme kaybı acil midir?
Evet. Birkaç saat veya birkaç gün içerisinde aniden gelişen, özellikle tek taraflı işitme azalması sensörinöral ani işitme kaybı olasılığı nedeniyle gecikmeden KBB ve odyolojik değerlendirme gerektirir.
Çocuklarda hangi işitme testleri yapılabilir?
Çocuğun yaşına ve gelişim düzeyine göre OAE, ABR, timpanometri ve yaşa uygun davranışsal odyometri yöntemleri kullanılabilir. Test seçimi çocuğun iş birliği ve klinik gereksinime göre yapılır.
Hangi işitme testinin yapılacağı nasıl belirlenir?
Test seçimi kişinin yaşı, yakınmaları, kulak muayenesi, işitme kaybının ani veya uzun süreli olması ve ilk testlerin sonuçlarına göre belirlenir. Her hastaya aynı test paketinin uygulanması gerekli değildir.