Horlama ve uyku apnesi, uyku sırasında üst solunum yolundaki hava akımının etkilenmesiyle ilişkili ancak birbirinden farklı durumlardır. Horlama çoğunlukla daralan hava yolundaki yumuşak dokuların titreşimiyle ortaya çıkan sestir. Obstrüktif uyku apnesinde ise uyku sırasında üst hava yolunda tekrarlayan daralma veya kapanmalar meydana gelir.
İzmir'de horlama ve uyku apnesi tedavisi hakkında araştırma yapan kişiler için hazırlanan bu rehber; belirtiler, risk faktörleri, KBB muayenesi, uyku testi, polisomnografi, PAP/CPAP tedavisi, ağız içi apareyler ve uygun hastalarda değerlendirilebilecek cerrahi seçenekleri bir araya getirir. Tedavi, apnenin varlığı ve şiddeti belirlenmeden yalnızca horlamanın sesine göre planlanmamalıdır.
Horlama ve Uyku Apnesi Nedir?
Uyanıkken üst hava yolunu açık tutan kasların aktivitesi uyku sırasında doğal olarak azalır. Burun, yumuşak damak, bademcikler, dil kökü veya çene yapısı nedeniyle hava yolu zaten dar olan kişilerde uyku sırasında bu daralma daha belirgin hale gelebilir.
Hava daralmış bir alandan geçerken yumuşak dokularda titreşim oluşması horlamaya neden olabilir. Hava yolunun daha ileri derecede daralması veya kapanması ise solunum olaylarına, kandaki oksijen seviyesinin etkilenmesine ve uykunun tekrar tekrar bölünmesine yol açabilir.
Apne ve hipopne arasındaki fark nedir?
Uyku testlerinde solunum olayları apne ve hipopne olarak sınıflandırılabilir. Apnede hava akımında çok belirgin veya tam durmaya yakın bir kesinti bulunurken hipopnede hava akımı kısmen azalır ve buna oksijen düşüşü veya uykudan kısa süreli uyanma eşlik edebilir.
Bu olayların sayısı ve uyku süresi içerisindeki sıklığı, uyku apnesinin değerlendirilmesinde kullanılan temel ölçümlerden biridir.
Horlama ve Uyku Apnesinin Belirtileri Nelerdir?
Uyku apnesi bulunan kişi gece meydana gelen solunum duraklamalarının farkında olmayabilir. Bu nedenle eş veya aile bireylerinin gözlemleri tanı sürecinde önemli olabilir. Gündüz ortaya çıkan belirtiler de uyku kalitesindeki bozulmanın ipuçlarını verebilir.
Uyku Apnesinin Türleri Nelerdir?
Obstrüktif Uyku Apnesi
En sık görülen tiptir. Uyku sırasında üst solunum yolunun tekrarlayan daralması veya kapanmasıyla meydana gelir. Burun, yumuşak damak, bademcikler, dil kökü ve çene yapısı hava yolu anatomisini etkileyebilir.
Santral Uyku Apnesi
Solunum çabasının merkezi sinir sistemiyle ilişkili olarak geçici biçimde azalması veya durmasıyla ortaya çıkar. Obstrüktif apneden farklı değerlendirme ve tedavi gerektirebilir.
Mikst / Karma Apne
Obstrüktif ve santral özelliklerin birlikte görülebildiği solunum olaylarını ifade eder. Uyku testi bulguları tedavi planı açısından önemlidir.
Horlama
Horlama tek başına uyku apnesi değildir. Ancak özellikle gündüz uykululuk, tanıklı apne veya boğulur gibi uyanma eşlik ediyorsa uyku apnesinin araştırılması gerekir.
Horlama ve Uyku Apnesi İçin Risk Faktörleri
Obstrüktif uyku apnesinin gelişiminde tek bir neden yoktur. Kilo, yaş, üst solunum yolu anatomisi, yaşam tarzı ve bazı sağlık durumları birlikte etkili olabilir.
Fazla Kilo ve Boyun Çevresi
Üst solunum yolu çevresindeki yağ dokusunun artması hava yolunu daraltabilir. Bununla birlikte normal kilolu kişilerde de anatomik nedenlerle uyku apnesi gelişebilir.
Burun Tıkanıklığı
Septum deviasyonu, konka büyümesi veya başka burun hastalıkları gece ağızdan nefes almayı ve horlamayı etkileyebilir.
Bademcik ve Yumuşak Damak
Büyük bademcikler, uzun veya gevşek yumuşak damak ve üst hava yolundaki diğer anatomik darlıklar bazı hastalarda uyku sırasında hava yolu açıklığını etkileyebilir.
Dil Kökü ve Çene Yapısı
Dil kökü hacmi, alt çenenin geride olması veya yüz iskeletinin bazı anatomik özellikleri hava yolunun uyku sırasında daralmasına katkıda bulunabilir.
Alkol ve Sedatif Etkiler
Alkol ve bazı sedatif etkili maddeler üst solunum yolu kas tonusunu azaltarak horlama ve uyku apnesini ağırlaştırabilir.
Yaş ve Diğer Sağlık Sorunları
Yaşla birlikte üst hava yolu dokularındaki değişiklikler riski artırabilir. Bazı endokrin, nörolojik ve diğer hastalıklar da uyku ile ilişkili solunum bozukluklarının değerlendirilmesinde önem taşır.
Uyku Apnesi Nasıl Teşhis Edilir?
Uyku apnesi değerlendirmesi yalnızca horlamanın varlığıyla yapılmaz. Gece belirtileri, gündüz uykululuğu, eşlik eden hastalıklar, vücut yapısı ve üst solunum yolu anatomisi birlikte değerlendirilir.
Polisomnografi nedir?
Polisomnografi, uyku sırasında solunum, hava akımı, solunum çabası, kandaki oksijen düzeyi, kalp ritmi, beyin aktivitesi ve vücut hareketleri gibi çeşitli verilerin kaydedilebildiği kapsamlı bir uyku testidir.
Test sayesinde gece boyunca meydana gelen apne ve hipopnelerin sayısı, uyku evreleri, oksijen değişiklikleri ve hastalığın şiddeti hakkında bilgi elde edilir.
Evde uyku apnesi testi yapılabilir mi?
Uygun, komplike olmayan ve orta-ağır obstrüktif uyku apnesi açısından risk taşıyan erişkinlerde hekim değerlendirmesi sonrasında evde uyku apnesi testi bir seçenek olabilir. Her hasta ev testi için uygun değildir.
Epworth Uykululuk Ölçeği uyku apnesi tanısı koyar mı?
Hayır. Epworth Uykululuk Ölçeği kişinin çeşitli günlük durumlarda uykuya dalma eğilimini değerlendiren bir tarama aracıdır. Gündüz uykululuğunu ortaya koymaya yardımcı olabilir ancak tek başına uyku apnesi tanısı koydurmaz.
Apne-Hipopne İndeksi (AHI) Nedir?
| AHI | Genel Sınıflandırma |
|---|---|
| 5'in altında | OSA açısından normal aralık |
| 5 – 14,9 | Hafif |
| 15 – 29,9 | Orta |
| 30 ve üzeri | Ağır |
AHI önemli olmakla birlikte tedavi yalnızca tek bir sayıya göre belirlenmez. Gündüz uykululuk, oksijen düşüşleri, uyku yapısı, eşlik eden kalp-damar veya metabolik hastalıklar ve hastanın klinik özellikleri de değerlendirilir.
Horlama ve Uyku Apnesi Tedavisi Nasıl Yapılır?
Uyku apnesinde herkese uygulanabilecek tek bir tedavi yoktur. Tedavi planı uyku apnesinin tipi ve şiddeti, hastanın kilosu, üst solunum yolu anatomisi, eşlik eden hastalıklar ve mevcut tedavilere uyumu dikkate alınarak oluşturulur.
Kilo ve Yaşam Tarzı
Fazla kilosu bulunan hastalarda kilo kontrolü tedavinin önemli parçalarından biridir. Düzenli fiziksel aktivite, alkolün sınırlandırılması, sigaranın bırakılması ve uygun hastalarda yan yatış da tedavi planına eklenebilir.
PAP / CPAP Tedavisi
Pozitif hava yolu basıncı cihazları uyku sırasında maskeyle basınçlı hava sağlayarak üst solunum yolunun açık kalmasına yardımcı olur. CPAP ve APAP sık kullanılan PAP yöntemleri arasındadır.
Ağız İçi Aparey
Bazı uygun erişkinlerde alt çeneyi önde tutan kişiye özel ağız içi apareyler değerlendirilebilir. Özellikle PAP kullanamayan veya alternatif tedavi tercih eden seçilmiş hastalarda gündeme gelebilir.
Pozisyon Tedavisi
Apne olaylarının özellikle sırtüstü yatarken arttığı seçilmiş hastalarda uyku pozisyonunu düzenlemeye yönelik yöntemlerden yararlanılabilir.
KBB Cerrahisi
Üst solunum yolunda belirgin anatomik darlık bulunan uygun hastalarda burun, bademcik, damak, dil kökü veya başka seviyelere yönelik cerrahi seçenekler değerlendirilebilir.
Multidisipliner Yaklaşım
Hastanın durumuna göre KBB, uyku hekimliği, göğüs hastalıkları, nöroloji, kardiyoloji, endokrinoloji, diş hekimliği veya başka branşların birlikte değerlendirmesi gerekebilir.
Uyku Apnesinde KBB Muayenesi ve Cerrahi Tedavi
Obstrüktif uyku apnesinde daralma tek bir anatomik seviyede olmayabilir. Aynı hastada burun tıkanıklığı, büyük bademcikler, yumuşak damak yapısı ve dil kökü birlikte hava yolunu etkileyebilir.
Bu nedenle ameliyat kararı verilmeden önce hangi anatomik bölgenin uyku sırasında hava yolu daralmasına katkıda bulunduğunun mümkün olduğunca doğru belirlenmesi önemlidir.
Burun
Septum deviasyonu ve konka büyümesi gibi burun hava yolunu etkileyen sorunlarda uygun hastalarda septoplasti veya konkalara yönelik işlemler değerlendirilebilir.
Bademcikler
Belirgin bademcik büyüklüğünün üst hava yolunu daralttığı seçilmiş hastalarda bademcik cerrahisi tedavinin bir parçası olabilir.
Yumuşak Damak
Damağın ve yutak yan duvarlarının anatomisine göre doku koruyucu farklı cerrahi yaklaşımlar gündeme gelebilir. Her damak ameliyatı her hastaya uygun değildir.
Dil Kökü
Dil kökü seviyesinde belirgin daralma bulunan uygun hastalarda farklı hacim azaltıcı veya hava yolunu genişletici yöntemler değerlendirilebilir.
Çene ve Yüz İskeleti
Alt veya üst çenenin belirgin geride olduğu seçilmiş hastalarda maksillomandibular ilerletme gibi iskelet cerrahileri multidisipliner olarak değerlendirilebilir.
Cerrahi Dışı Alternatifler
Anatomik darlık bulunması otomatik olarak ameliyat gerektiği anlamına gelmez. PAP ve ağız içi aparey dahil diğer tedavi seçenekleriyle birlikte karar verilir.
Çocuklarda Horlama ve Uyku Apnesi
Çocuklarda sürekli horlama erişkinlerden farklı nedenlerle ortaya çıkabilir. Geniz eti ve bademciklerin büyüklüğü, burun tıkanıklığı, alerjik hastalıklar, kilo ve yüz-çene gelişimi değerlendirmede önem taşır.
Uyku sırasında ağız açık uyuma, nefes durmaları, huzursuz uyku, gece terleme, yatak ıslatma veya gündüz davranış ve dikkat sorunları eşlik ediyorsa çocuk KBB ve uyku açısından değerlendirilmelidir.
İzmir'de Horlama ve Uyku Apnesi Değerlendirmesi
İzmir horlama ve uyku apnesi tedavisi araştırılırken ilk amaç yalnızca horlama sesini ortadan kaldırmak değil, eşlik eden obstrüktif uyku apnesi bulunup bulunmadığını belirlemek olmalıdır.
Prof. Dr. Raşit Midilli tarafından yapılan KBB değerlendirmesinde burun hava yolu, septum, konkalar, bademcikler, yumuşak damak, dil kökü ve üst solunum yolunda darlığa katkıda bulunabilecek diğer anatomik yapılar hastanın yakınmalarıyla birlikte ele alınabilir.
Uyku apnesi şüphesinde objektif uyku testi sonuçları tedavi planının önemli bir parçasıdır. PAP tedavisi, ağız içi apareyler, kilo yönetimi ve uygun hastalarda cerrahi seçenekler uyku apnesinin tipi, şiddeti ve kişisel özelliklere göre değerlendirilir.
Muayeneye gelirken varsa daha önce yapılmış uyku testi, kullanılan PAP cihazı ve raporları, eski KBB tetkikleri, kullanılan ilaçlar ve eş tarafından gözlenen uyku belirtileri hakkında bilgi getirilmesi değerlendirmeyi kolaylaştırabilir.
Prof. Dr. Raşit Midilli'nin iletişim ve muayene bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Horlama ve Uyku Apnesi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Horlama ile uyku apnesi aynı şey midir?
Hayır. Horlama uyku sırasında üst solunum yolundaki dokuların titreşmesiyle oluşan sestir. Uyku apnesinde ise tekrarlayan solunum durmaları veya belirgin hava akımı azalmaları meydana gelir. Horlama uyku apnesinin belirtilerinden biri olabilir.
Horlayan herkes uyku testi yaptırmalı mı?
Her horlayan kişide uyku apnesi bulunmaz. Ancak yüksek sesli horlamaya tanıklı nefes durması, boğulur gibi uyanma, gündüz aşırı uykululuk veya başka risk faktörleri eşlik ediyorsa uyku apnesi açısından değerlendirme gerekir.
Uyku apnesinin en önemli belirtileri nelerdir?
Yüksek sesli horlama, uykuda nefes durmasının gözlenmesi, boğulur gibi uyanma, gündüz uykululuk, sabah yorgunluğu ve konsantrasyon sorunu sık karşılaşılan belirtiler arasındadır.
Polisomnografi nedir?
Polisomnografi uyku sırasında beyin aktivitesi, solunum, hava akımı, oksijen düzeyi, kalp ritmi ve vücut hareketleri gibi farklı verilerin kaydedildiği kapsamlı bir uyku testidir.
Evde uyku apnesi testi yapılabilir mi?
Uygun komplike olmayan erişkinlerde ve klinik olarak orta-ağır obstrüktif uyku apnesi riski bulunduğunda, hekim değerlendirmesi sonrasında evde uyku apnesi testi kullanılabilir. Her hasta bu test için uygun değildir.
AHI kaç olursa uyku apnesi vardır?
Erişkinlerde AHI değerinin 5 ve üzerinde olması uyku apnesi değerlendirmesinde kullanılan eşiklerden biridir. Tanı ve tedavi kararı AHI ile birlikte belirtiler ve diğer klinik bulgulara göre verilir.
CPAP cihazı ne işe yarar?
CPAP uyku sırasında maskeyle sürekli pozitif hava yolu basıncı sağlayarak üst solunum yolunun açık kalmasına yardımcı olur. Obstrüktif uyku apnesinde temel tedavi seçeneklerinden biridir.
Uyku apnesi ameliyatla tamamen geçer mi?
Cerrahinin etkisi hastanın anatomisine, apnenin şiddetine ve daralmanın bulunduğu seviyelere göre değişir. Bu nedenle her hastada cerrahi uygun değildir ve sonuç garanti edilemez.
Burun ameliyatı uyku apnesini tedavi eder mi?
Burun tıkanıklığının giderilmesi bazı hastalarda burundan nefes almayı ve PAP kullanımını kolaylaştırabilir. Ancak obstrüktif uyku apnesi çoğu zaman üst solunum yolunun birden fazla seviyesini ilgilendirdiği için yalnızca burun cerrahisinin tüm hastalarda apneyi ortadan kaldırması beklenmez.
Kilo vermek uyku apnesini azaltabilir mi?
Fazla kilosu bulunan kişilerde kilo kaybı uyku apnesinin şiddetini azaltmaya yardımcı olabilir. Ancak anatomik ve diğer risk faktörleri nedeniyle normal kilolu kişilerde de uyku apnesi görülebilir.
Ağız içi aparey uyku apnesinde işe yarar mı?
Seçilmiş erişkin hastalarda kişiye özel ve ayarlanabilir mandibular ilerletme apareyleri tedavi seçeneklerinden biri olabilir. Uygunluk hastanın apne özellikleri, diş ve çene yapısı ile diğer klinik bulgulara göre değerlendirilir.
Çocuklarda horlama normal midir?
Zaman zaman enfeksiyon sırasında horlama görülebilir. Ancak sürekli veya sık horlayan, uykuda nefes durması, ağız açık uyuma veya huzursuz uyku bulunan çocukların KBB ve uyku açısından değerlendirilmesi uygun olur.